22, అక్టోబర్ 2017, ఆదివారం

వేదపాదస్తోత్రం

ముందుమాట.

ఈ వేదపాదస్తోత్రం జైమనీమహర్షి కృతం. ఇందులో ప్రతిశ్లోకంలోనూ చివరి పాదం ఒక వేదమంత్రం. ఈ మంత్రాలు ఋగ్వేద యజుర్వేదాలలోనివి. ఒక్కటి మాత్రం ముండకోపనిషత్తు లోనిది. మొదటి ఎనిమిది శ్లోకాలూ భూమిక. 1 నుండి 112 వరకూ శివపరమైన శ్లోకాలు, 113 వ శ్లోకం గణపతి పరం గానూ 114వ శ్లోకం స్కందపరంగానూ ఉన్నాయి. 115 నుండి 122వరకూ దేవీపరమైన శ్లోకాలున్నాయి.123 నుండి 131 వరకూ ఫలశ్రుతి శ్లోకాలు. చిట్టచివరి మూడు శ్లోకాలూ ప్రార్థనాశ్లోకాలు.

శ్రీగణేశాయ నమః

అథ

శ్రీ వేదపాద స్తోత్ర ప్రారంభః


ఋషయ ఊచుః

పుండరీకపురం ప్రాప్య జైమిని ర్ముని సత్తమ
కిం చకార మహాయోగీ సూత నో వక్తు మర్హసి 1

సూత ఉవాచ

భగవాన్ జైమిని ర్ధీమాన్ పుండరీక పురే పురా
మహర్షి సిధ్ద గంధర్వ యక్ష కిన్నర సేవితే 2

నృత్యద్భి రప్సర స్సంఘైః ర్దివ్య గానైశ్చ శోభితే
నృత్యంతం పర మీశానం దదర్శ సదసి ప్రభుం 3

ననామ దూరతో‌దృష్ట్వా దండవత్ క్షితిమండలే
పపావుత్థాయ దేవస్య తాండవాఽమృత మాగలం 4

పార్శ్వస్థితాం మాహాదేవీం పశ్యంతీం తస్య తాండవం
దృష్ట్వా సుసంహృష్టమనాః పపాత పురతో మునిః 5

తతశ్శిష్యాన్ సమాహూయ సర్వశాస్త్రార్థ పారగాన్
అగ్నికేశ మకేశం చ శతయాగం‌ జటాధరం 6

వక్రనాసం సమిత్పాణిం ధూమగన్ధిం కుశాసనం
ఏతై స్సార్థం మహాదేవం పూజయామాస జైమినిః7

తతోఽపి వేదవేదాంత సారార్థం తత్ప్రసాదతః
కృతాంజలి రువాచేమం వేదాంతస్తవ ముత్తమం 8

జైమిని రువాచ

ఓం విఘ్నేశ విథి మార్తాండ చంద్రేంద్రోపేంద్ర వందిత
నమో గణపతే తుభ్యం బ్రహ్మణాం‌ బ్రహ్మణస్పతే 1

ఉమా కోమల హస్తాబ్జ సంభావిత లలాటికం
హిరణ్యకుండలం వందే కుమారం పుష్కర స్రజం 2

శివం విష్ణోశ్చ దుర్దర్శం నరః క స్తోతు మర్హతి
తస్మాన్మత్తః స్తుతిః సేయ మభ్రాత్ వృష్టిరివాజని ౩

నమః శివాయ సాంబాయ నమః శర్వాయ శంభవే
నమో నటాయ రుద్రాయ సదసస్పతయే నమః 4

పాదభిన్నాఽహిలోకాయ మౌలిభిన్నాండభిత్తయే
భుజభ్రాంత దిగంతాయ భూతానాం పతయే నమః 5

క్వణన్నూపుర యుగ్మాయ విలసత్ కృత్తి వాససే
ఫణీంద్ర మేఖలాయాఽస్తు పశూనాం‌ పతయే నమః 6

కాలకాలాయ సోమాయ యోగినే శూలపాణయే
అస్థిభూషాయ శుధ్దాయ జగతాం పతయే నమః 7

పాత్రే సర్వస్య జగతో నేత్రే సర్వ దివౌకసాం
గోత్రాణాం‌ పతయే తుభ్యం క్షేత్రాణాం‌ పతయే నమః 8

శంకరాయ నమస్తుభ్యం మంగలాయ నమోఽస్తుతే
ధనానాం‌ పతయే తుభ్య మన్నానాం పతయే నమః 9

అష్టాంగాయాఽతిహృష్టాయ క్లిష్ట భక్తేష్టదాయినే
ఇష్టిఘ్నా యేష్టితుష్టాయ పుష్టానాం‌ పతయే నమః 10

పంచభూతాఽధిపతయే కాలాఽధిపతయే నమః
నమ ఆత్మాఽధిపతయే దిశాంచ పతయే నమః 11

విశ్వకర్త్రే మహేశాయ విశ్వభర్త్రే పినాకినే
విశ్వహర్తేఽగ్నినేత్రాయ విశ్వరూపాయ వై నమః 12

ఈశాన తే‌ తత్పురుష నమో ఘోరాయ తే సదా
వామదేవ నమస్తే స్తు సద్యోజాతాయ వై నమః 13

భూతిభూషాయ భక్తానాం భీతిభంగరతాయ తే
నమో భవాయభర్గాయ నమో రుద్రాయ మీఢుషే 14

సహస్రాంగాయ సాంబాయ సహస్రాభీషవే నమః
సహస్రబాహవే తుభ్యం సహస్రాక్షాయ మీఢుషే 15

సుకపోలాయ సోమాయ సులలాటాయ సుభ్రువే
సుదేహాయ నమస్తుభ్యం సుమృళీకాయ మీఢుషే 16

భవక్లేశనిమిత్తాయ భవఛ్ఛేదకృతేసతాం
నమస్తుభ్యమషాఢాయ సషమానాయ వేధసే 17

వందేఽహం దేవమానందసందోహం లాస్యసుందరం
సమస్తజగతాంనాథం సదసస్పతి మధ్బుతం 18

సుజంఘం సుందరం సూరుం సుకంఠం సోమభూషణం
సుగండం సుదృశం వందే సుగంధిం పుష్టివర్ధనం 19

భిక్షాహారం‌ హరిత్ క్షౌమం తక్షాభూషం క్షితిక్షమం
యక్షేశేష్టం నమామీశ మక్షరం పరమం పదం 20

అర్థాలక మవస్త్రార్థ మస్థ్యుత్పల దలస్రజం
అర్థపుంలక్షణం వందే పురుషం కృష్ణపింగళం 21

సకృత్ ప్రణత సంసార మహాసాగరతారకం
ప్రణామీశం తమీశానం జగతస్త స్థుషస్పతిం 22

ధాతాతం జగతామీశం దాతారం సర్వసంపదాం
నేతారం‌ మరుతాం వందే జేతార మపరాజితం 23

తం త్వాం మంతక హంతారం వందే మందాకినీధరం
తతాని విదధే యోయ మిమామి త్రీణివిష్టపా 24

సర్వజ్ఞం సర్వగం సర్వం కవిం వందే తమీశ్వరం
యతశ్చ యజుషా సార్థ మృచః సమాని జజ్ఞిరే 25

భవంతం సుదృశం వందే భూతభవ్యభవంతి చ
త్యజంతీతరకర్మాణి యోవిశ్వాభి విపశ్యతి 26

హరం సురనియంతారం పరంతమహమానతః
యదాజ్ఞయా జతత్సర్వం వ్యాప్యనారాయణస్థితః 27

తన్నమామి మహాదేవం యన్నియోగాదజం జగత్
కలాదౌ భగవాన్ దాతా యథాపూర్వ మకల్పయత్ 28

ఈశ్వరం తమహం వందే యస్యలింగ మహర్నిశం
యజంతే సహభార్యాభి రిన్ద్రజ్యేష్ఠామరుద్గణాః 29

నమామి తమిమం రుద్రం యమభ్యర్చ సకృత్ పురా
అవాపుః స్వం స్వమైశ్వర్యం దేవాసః పూషరాతయః 30

తం వందే‌ తమీశానం యం శివం‌ హృదయాంబుజే
సతతం యతయ శ్శాంతాః సంజానానా ఉపాసతే 31

తదస్యై సతతం కుర్మో నమః కమలకాంతయే
ఉమాకుచపదోరస్కా యాతేరుద్ర శివాతనూః 32

నమస్తే రుద్రభావాయ నమస్తే రుద్రకేలయే
నమస్తే రుద్రశాంత్యైచ నమస్తే రుద్రమన్యవే 33

వేదాశ్వరథనిష్ఠాభ్యాం పాదాభ్యాం త్రిపురాంతకః
బాణకార్ముకహస్తాభ్యాం బాహుభ్యా ముతతే నమః 34

ఈశానాం సకలారాధ్యం వందే సంపసమృధ్ధిదం
యస్య చాసీధ్దరి శ్శస్త్రం బ్రహ్మా భవతి సారధిః 35

నమస్తే వాసుకీజ్యాయ విష్ఫారాయ చ శంకర
మహతే మేరురూపాయ నమస్తే అస్తు ధన్వనే 36

నమః పరశవే దేవ శులాయాఽనల రోచిషే
హర్యగ్నీంద్రాత్మనే తుభ్య ముతోత ఇషవే నమః 37

సురేతరవధూహార హారీణి హర యాని తే
అన్యాన్యస్త్రాణ్యహం తూర్ణ మిదం తేభ్యో కరం నమః 38

ధరాధరసుతా లీలా సరోజాహత బాహవే
తస్మై తుభ్యమవోచామ నమో అస్మా అవస్యవః 39

రక్షమా మక్షమం క్షీణ మక్షక్షత మశిక్షితం
అనాథం దీన మాపన్నం దరిద్రం నీలలోహితః 40

దుర్ముఖం దుష్క్రియం దుష్టం రక్షమామీశ దుర్దృశం
మాదృశానాం‌ మహం న త్వదన్యం విందామి రాధసే 41

భవాఖ్యేనాగ్నినా శంభో రాగద్వేషమదార్చిషా
దయాలో దహ్యమానానా మస్మాక మవితాభవ 42

పరదారం పరావాసం పరవస్త్రం పరాప్రియం
హర పాహి పరాన్నం‌ మాం పురుణామన్ పురుష్టుత 43

లౌకికైర్యత్ కృతం పుష్టై ర్నావమానం సహామహే
దేవేశ తవ దాసేభ్యో భూరిదా భూరి దేహి నః 44

లోకానా ముపపన్నానాం గర్విణా మీశ పశ్యతాం
అస్మభ్యం క్షేత్ర మాయుశ్చ వసుస్పార్హం తదాభర‌ 45

యాంచాదౌ మహతీం లజ్జా మస్మదీయం ఘృణానిధే
త్వమేవ వేత్శి వస్తూర్ణ మిషం స్తోతృభ్య ఆభర 46

జాయా మాతా పితా చాన్యే మాం ద్విషంత్య మతికృశం
దేహిమే మహతీం విద్యాం రాయా విశ్వపుషా సహ 47

అదృష్టార్ధేషు సర్వేషు దృష్టార్ధేష్వపి కర్మసు
మేరు ధన్వన్నశక్తేభ్యో బలం దేహి తనూషు నః 48

లబ్ధాఽనిష్ట సహస్రస్య నిత్య మిష్టవియోగినః
హృద్రోగం మమదేవేశ హరిమాణాం చ నాశయ 49

యేయే రోగాః పిశాచావా నరా దేవాశ్చ మామిహ
బాధంతే దేవతాన్ సర్వాన్ నిబాధస్వ మహా అసి 50

త్వమేవ రక్షితాఽస్మాకం నాన్యః కశ్చిన విద్యతే
తస్మాత్ స్వీకృత దేవేశ రక్షాణో బ్రహ్మణస్పతే 51

త్వమే వో మాపతే మాతా త్వం పితా త్వం పితామహః
త్వ మాయుస్త్వం మతిస్త్వం శ్రీరుతభ్రాతో నః సఖా 52

యతస్త్వమేవ దేవేశ కర్తా సర్వస్య కర్మణః
తతః క్షమస్వ తత్సర్వం యన్మయా దుషృతం కృతం 53

త్వస్తమో న ప్రభుత్వేన ఫల్గుత్వేనచ మత్సమః
అతో దేవ మహాదేవ త్వ మస్మాకం తవస్మసి 54

సుస్మితం భస్మగౌరాంగం తరుణాదిత్యవిగ్రహం
ప్రసన్నవదనం సౌమ్యం గాయేత్వా నమసా గిరా 55

ఏష ఏవ వరోఽస్మాకం నృత్యత్వం త్వాం సభాపతే
లోకయంత ముమాకాంతం పశ్యేమ శరదశ్శతం 56

అరోగిణా మహాభాగా విద్వాంసశ్చ బహుశ్రుతాః
భగవన్ త్వత్ ప్రసాదేన జీవేమ శరదశ్శతం 57

సదారా బంధుభిస్సార్థం త్వదీయం తాండవాఽమృతం
పిబంతః కామ మీశాన నందామ శరదశ్శతం 58

దేవదేవ మహాదేవ త్వదీయాంఘ్రిసరోరుహే
కామం మధుమయం పీత్వా మోదామ శరదశ్శతం 59

కీటా నాగాః పిశాచావా యేవా కేవా భవేభవే
తవదాసా మహాదేవ భవామ శరదశ్శతం 60

సభాయా మీశ తే దివ్యం నృత్త వాద్య కలస్వనం
శ్రవణాభ్యాం మహాదేవ శృణవామ శరదశ్శతం 61

స్మృతిమాత్రేణ సంసారవినాశన కరాణి తే
నామాని తవ దివ్యాని ప్రబ్రవామ శరదశ్శతం 62

ఐషు సంధానమాత్రేణ దగ్ధత్రిపుర ధూర్జటే
అధిభిర్వ్యాధిధిర్నిత్య మజీతాశ్యామ శరదశ్శతం 63

చారు చామీకరాభాసం గౌరీకుచపదోరసం
కదా ను లోకయిష్యామి యువానం విశ్పతిం‌ కవిం 64

ప్రమథేంద్రావృతం ప్రీతవదనం ప్రియభాషిణం
సేవిష్యేహం కదా సాంబం సుభాసం శుక్రశోచిషం 65

బహ్వేనసం మా మకృతపుణ్యలేశం చ దుర్మతిం
స్వీకరిష్యతి కిం త్వీశో నీలగ్రీవో విలోహితః 66

కాలశూలాఽనలాసక్త భీతివ్యాకుల మానసం
కదా ను ద్రక్షతీశో మాం తివిగ్రీవో‌ అనానతః 67

గాయకా యూయమాయాత యది రాయాది లిప్సవః
ధనదస్య సఖేశోఽయ ముపాస్మై గాయతా నరః 68

ఆగఛ్చత సఖాయో మే యది యూయం ముముక్షవః
స్తుతేశ మేనం ముక్త్యర్ధ మేష విప్రై రభిష్టుతః 69

పదే పదే పదే దేవ పదం న స్సేత్స్యతి ధ్రువం
ప్రదక్షణం ప్రకురుత మధ్యక్షం ధర్మణా మిమం 70

సర్వం‌ కార్యం యువాభ్యాం హిసుకృతం సుహృదౌ మమ
అంజలిం కురుతౌ హస్తౌ రుద్రాయ స్థిర ధన్వనే 71

మన్మూర్థన్ మరుతామూర్థ్వం భవం‌ చంద్రార్థమూర్థజం
మూర్థఘ్నంచ చతుర్మూర్థో సమస్యా కల్మలీకినం 72

నయమే నయమోద్భూత దహనాలీఢ మన్మథం
పశ్యంతం తరుణం సౌమ్యం భ్రాజమానం హిరణ్మయం 73

సభాయాం శూలిన స్సంధ్యానృత్తవాద్యస్వనాఽమృతం
కర్ణౌతూర్ణం యథాకామం పాతం గౌరా వివేరిణే 74

నాసికే వాసుకీస్వాసవాసితా భాసితోరసం
ఘ్రాయతం గరలగ్రీవ మస్మభ్యం శర్మయఛ్చతం 75

స్వస్త్యస్తు సుఖితే జిహ్వే విద్యా దాతు రుమాపతే
స్తవ ముచ్చతరం బ్రూహి జయతా మివ దుందుభిః 76

చేతః పోత నశోచస్త్వం నింద్యం విందాఽఖిలం జగత్
అస్య నృత్తాఽమృతం శంభో గౌరో నతృషితః పిబ 77

సుగంధిం సుఖ సంస్పర్శం కామదం సోమభూషణం
గాఢమాలింగ మచ్చిత్తయోషా జారమివప్రియం 78

మహామయూఖాయ మహాభుజాయ
మహాశరీరాయ మహాంబరాయ
మహాకిరీటాయ మహేశ్వరాయ
మహా మహీం సుష్టుతి మీర యామి 79

యథా కథం చిత్ రచితాభిరీశ
ప్రసాదతశ్చారుభిరాదరేణ
ప్రపూజయామ స్తుతిభి ర్మహేశ
మషాహ్ళ ముగ్రం సహమాన మాభిః 80

నమః శివాయ త్రిపురాంతకాయ
జగత్రయీశాయ దిగంబరాయ
నమోస్తు ముఖ్యాయ హరాయ శంభో
నమో జఘన్యాయ చ భుధ్నియాయ 81

నమో వికారాయ వికారిణీ తే
నమో‌ భవాయాఽస్తు భవోధ్బవాయ
బహు ప్రజాత్యంత విచిత్రరూపా
యతః ప్రసూతా జతగః ప్రసూతీ 82

తస్మై సురేశోరు కిరీట నాసా
రత్నావృతాఽష్టాపద విష్టరాయ
భస్మాంఽగరాగాయ నమః పరస్మై
యస్మాత్పరం నాఽపరమస్తి కించిత్ 83

సర్పాధిరాజౌషధినాథ యుధ్ధ
క్ష్యుభ్య జ్జటామండల గహ్వరాయ
తుభ్యం నమః సుందర తాండవాయ
యస్మిన్నిదం సచ విచైతి సర్వం 84

మురారి నేత్రార్చిత పాదపద్మం
ఉమాఽంఘ్రిలాక్షా పరిరక్తపాణిం
నమామి దేవం విష నీలకంఠం
హిరణ్యదంతం శుచివర్ణమారాత్ 85

నమామి నిత్యం త్రిపురారి మేనం
యమాంతకం షణ్ముఖతాత మీశం
లలాట నేత్రార్దిత పుష్పచాపం
విశ్వం పురాణం తమసః పరస్తాత్ 86

అనంత మవ్యక్త మచింత్య మేకం
హరం తమాశాంబర మంబరాంగం
అజం పురాణం ప్రణమామి యోఽయం
అణోరణీయాన్ మహతో‌ మహీయాన్ 87

అంతస్థ మాత్మాన మజం న దృష్ట్వా
భ్రమంతి మూఢా గిరిగహ్వరేషు
పశ్చాదుదక్ దక్షిణతః పురస్తా
దధస్విదాసీ దుపరి స్విదాసిత్ 88

ఇమం‌ నమా మీశ్వర మిందు మౌలిం
శివం మహానంద మశోక దుఃఖం
హృదంబుజే తిష్ఠతి యః పరాత్మా
పరీత్య సర్వాః ప్రదిశో దిశశ్చ 89

రాగాది కాపధ్య సముధ్బవేన
భగ్నం భవాఖ్యేన మహాఽఽమయేన
విలోక్య మాం పాలయ చంద్రమౌలే
భిషక్తమం త్వా భిషజాం శృణోమి 90

దుఃఖాంబురాశిం సుఖలేశహీనం
అస్పృష్టపుణ్యం బహుపాతకం మాం
మృత్యోః కరస్థం భవరక్షభీతం
పశ్చాత్ పురస్తా దధరా దు దక్తాత్ 91

గిరీంద్రజా చారుముఖా~వలోక
సుశీతయా దేవ తవైవ దృష్ట్యా
వయం దయాపూరితయైవ తూర్ణం
అపో ననావా దురితా తరేమ 92

అపారసంసారసముద్రామధ్యే
నిమగ్నముత్క్రోశ మనల్ప రాగం
మమాక్షమం పాహి మహేశ జుష్టం
ఓజిష్ఠయా దక్షిణ యేవరాతిం 93

స్మరన్ పురాసంచిత పాతకాని
ఖరం యమస్యా౽పి ముఖం యమారే
బిభేమి మే దేహి యధేష్ట మాయుః
య దిక్షితాయు ర్యది వా పరేత 94

సుగంధిభిః సుందర భస్మ గౌరైః
అనంత భోగైః ర్మృదులై రఘోరైః
ఇమం కదా౽౽లింగతి మాం పినాకీ
స్థిరేభిరంగైః పురు రూప ఉగ్రః 95

క్రోశంత మీశః పతితం భవాబ్ధౌ
నాగాస్యమండూక మివాతి భీతం
కదా ను మాం రక్ష్యతి దేవదేవో
హిరణ్యరూపః సహిరణ్య సందృక్ 96

అారుస్మితం చంద్రకలావతంసం
గౌరీకటాక్షార్హమయుగ్మనేత్రం
ఆలోకయుష్యాయమి కదా ను దేవం
ఆదిత్యవర్ణం తమసః పరస్తాత్ 97

ఆగచ్ఛతా౽త్రా౽౽శు ముముక్షువో యే
యూయం శివం చింతయతాఽంతరాబ్జే
ధ్యాయంతి ముక్త్ర్యర్థ మిమంహి నిత్యం
వేదాంతవిజ్ఞాన సునిశ్చితార్థాః 98

ఆయాత యూయం భువనాధిపత్య
కామా మహేశం సకృదర్చయధ్వం
ఏనం పురాఽభ్యర్చ హిరణ్యగర్భో
భూతస్య జాతః పతిరేక ఆసీత్ 99

యే కామయంతే విపులాం‌ శ్రియంతే
శ్రీకంఠ మేనం సకృదానమంతాం
శ్రీమానయం శ్రీపతివంద్యపాదః
శ్రీణా ముదారో ధరుణోరయీణాం 100

సుపుత్రస్యకామా అపి యే‌ మనుష్యా
యువాన మేనం గిరిశం‌ యజంతాం
యతః స్వయం భూర్జగతాం విధాతా
హిరణ్యగర్భః సమవర్త తాగ్రే 101

అలం కి ముక్తై ర్బహుర్భిః సమీహితం
సమస్త మస్యా శ్రయణేన సిధ్యతి
పురైన మాశ్రిత్య హి కుంభసంభవో
దివా న నక్తం పలితో ఇవాజని 102

అన్యత్పరిత్యజ్య మమాఽక్షిభృంగాః
సర్వం సదైవం శివమాశ్రయధ్వం
ఆమోదవా నేష మృదుః శివోఽయం
స్వాదుష్కిలాయాం మధుమాం ఉతాయం 103

భవిష్యసి త్వం ప్రతిమానహీనో
వినిర్జితాఽశేష నరామరశ్చ
నమోఽస్తుతే వాణి మహేశ మేనం
స్తుహి శ్రుతం గర్త సదం‌యువానం 104

యద్యన్మన శ్చింతయసి త్వమిష్టం
తత్తద్ భవిష్య త్యఖిలం ధ్రువం తే
దుఃఖే నివృత్తి ద్విషయే కదాచిత్
యక్ష్వామహే సౌమనసాయ రుద్రం 105

అజ్ఞానయోగా దపచారకర్మ
యత్పూర్వ మస్మాభి రనుష్ఠితం తే
తద్దేవ సోఢ్వా సకలం దయాలో
పితేన పుత్రాన్ ప్రతి నో జుషస్వ 106

సంసారాఖ్య క్రుధ్ధ సర్వేణ తీవ్రై
రాగద్వేషోన్మాద లోభాది దంతైః
దష్టం దృష్ట్వా మాం దయాలుః పినాకీ
దేవ స్త్రాతా త్రాయతా మప్రౌయఛ్చన్ 107

ఇత్యు క్త్వాంతే యత్సమాధే ర్నమంతో
రుద్రాద్యా స్త్వాం యాంతి జన్మాహిదష్టాః
సంతో నీలగ్రీవ సూత్రా త్మనాఽహం
తత్వాయామి బ్రహ్మణా వందమానః 108

భ వాతిభీషణజ్వరేన పీడితాన్ మహా భయా
నశేష పాతకాలయా నదూరకాల లోచనాన్
అనాథనాథ తే‌ కరేణ భేషజేన కాలహ
న్నదూషణో వ సోమహే మృశస్వ శూర రాధసే 109

జయేమ యేన శర్వమే తదిష్ట మష్టదిగ్గజం
భువస్థలం‌ నభస్థలం దివస్థలం చ తద్గతం
య యేష సర్వ దేవదానవా నతః సభాపతిః
సనోదదాతు తం రయిం రయిం పిశంగ సదృశం 110

నమో‌ భవాయ తే హరాయ భూతి భాసితోరసే
నమో మృడాయ తే హరాయ భూతభీతి భంగినే
నమః శివాయ విశ్వరూప శాశ్వతాయ శూలినే
న యస్య హన్యతే సఖా న జీయతే కదాచన 111

సురపతి పతయే నమో‌నమః
క్షితిపతి పతయే నమః ప్రజాపతి పతయే
నమో నమోఽంబికాయ పతయ
ఉమాపతయే పశుపతయే నమోనమః 112

వినాయకం వందక మస్త కాయతి
ప్రణామ సంఘుష్ట సమస్తవిష్టపం
నమామి నిత్యం ప్రణతార్తి నాశనం
కవిం కవీనా ముప మ శ్రవస్తమం 113

దేవే యుధ్ధే యాగే విప్రా
స్వీయాం సిధ్ధిం హ్వాయన్ హ్వాయన్
యం సిధ్యంతి స్కందం వందే
సుబ్రహ్మణ్యోం సుబ్రహ్మణ్యోం 114

నమః శివాయై జగదంబికాయై
శివప్రైయాయై శివవిగ్రహాయై
సముద్ బభూ వాద్రిపతేః సుతాయై
చతుష్కపర్ద్రా యువతిః సుపేశాః 115

హిరణ్యవర్ణాం‌మహి నూపురాంఘ్రిం
ప్రసన్నవక్త్రాం శుకపద్మహస్తాం
విశాలనేత్రాం ప్రణమామి గౌరీం
వచో విదం వాచముదీరయంతీం 116

నమామి మేనా తనయా మమేయాం
ఉమామిమాం మానవతీం చ మాన్యాం
కరోతి యా భూతి స్తితౌ స్తనౌ ద్వౌ
ప్రియం సఖాయాం పరిష స్వజానా 117

కాంతా ముమాకాంత నితాంతకాంతి
బ్ర్హాంతా ముపాంతానత హర్యజేంద్రాం
నతోఽస్మి యాస్తే గిరిశస్య పార్శ్వే
విశ్వాని దేవీ భువనాని చక్ష్య 118

వందే గౌరీం తుంగపీనస్తనీం త్వాం
చంద్రాం చూడాం శ్లిష్ట సర్వాంగరాగాం
ఏషా దేవీ ప్రాణినా మంతరాత్మా
దేవం‌ దేవం రాధసే చోదయంతీ 119

ఏనాం వందే దీనరక్షా వినోదాం
మేనాకన్యా మానతానందదాత్రీం
యా విద్యానాం మంగలానాంచ వాచాం
ఏషా నేత్రీ రాధస సూనృతానాం‌ 120

భవాభిభీతో రుభయాపహంత్రి
భవాని భోగ్యా భరణైక భోగైః
శ్రియం పరాం దేహి శివప్రయే నో
యయాతి విశ్వా దురితా తరేమ 121

శివే కథం త్వం మతిభిస్తు గీయసే
జగకృతిః కేలిరయం శివః పతిః
హరిస్తు దాఓఽనుచరేందిరా శచీ
సరస్వతీ వా సుభగా దదిర్వసు 122

ఇమం స్తవం జైమినా ప్రచోదితం
ద్విజోత్తమో యః పఠతీశ భక్తితః
తమిష్ట వాక్సిధ్ది మతి ద్యుతి శ్రియః
పరిష్వజంతే జనయో యథాపతిం 123

మహీపతిర్యస్తు యుయుత్సురాదిరా
దిమం పఠ స్తస్య తథైవ సుందరం
ప్రయాంతివా శీఘ్ర మథాంతకాంతికం
భియం దధానా హృదయేషు శత్రవః 124

త్రైవర్ణికే ష్వన్యతమో య ఏనం
నిత్యం కదాచిత్ పఠతీశ భక్తితః
కలేవరాంతే శివపార్శ్వ వర్తీ
నిరంజన స్సామ్య ముపైతి దివ్యం 125

లభంతే పఠంతో మతిం బుధ్దికామా
లభంతే చిరాయు స్తథాయుష్యకామః
లబంతే పఠంతః శ్రియం పుష్టికామా
లభంతే హ పుత్రా ర్లభంతేహ పౌత్రాన్ 126

ఇత్యనేన స్తవే నేశం స్తుత్వాఽసౌ జైమినిర్మినిః
స్నేహాసుపూర్ణనయనః ప్రణవామ సభాపతిం 127

ముహుర్ముహుః పిబన్నీశ తాండవాఽమృత మాగలం
సర్వాన్ కామాన వాప్యాం తే గాణాపత్య మవాప సః 128

పాదం వాఽప్యర్థపాదంవా శ్లోకం శ్లోకార్థ మేవ వా
యస్తు వాచయతే నిత్యం సమోక్ష మధిగఛ్చతి 129

వేద శ్శివో శ్శివో వేదో వేదాధ్యాయీ‌ సదా శివః
తస్మా త్సర్వ ప్రయత్నేన వేదాధ్యాయిన మర్చయేత్ 130

అదీత విస్మృతో వేదో వేద పాద స్తవం పఠన్
స చతుర్వేద సాహస్ర పారాయణఫలం లభేత్ 131

కృపాసముద్రం సుముఖం త్రినేత్రం
జటాధరం పార్వతీ వామభాగం
సదాశివం రుద్ర మనంత రూపం
విశ్వేశ్వరం త్వాం హృది భావయామి 132

ఆనంద నృత్యసమయే నటనాయకస్య
పాదారవింద మణినూపుర శింజితాని
ఆనందయంతి మదయంతి విమోహయంతి
రోమాంచయంతి నయనాని కృతార్థయంతి 133

అతిభీషణ కటుభాషణ యమకింకర పటలీ
కృతతాడన పరిపీడన మరణాగమ సమయే
ఉమయాసహ మమచేతసి యమశాసన నివసన్
హర శంకర శివ శంకర హర మే హర దురితం 134

       ఇతి
శ్రీ జైమినికృత వేదపాద స్తోత్రం సంపూర్ణం
  శుభం

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః

16, అక్టోబర్ 2017, సోమవారం

వెలుగనీ నా తెలుగు వేయిపాటలై నీకు


నీ విచ్చిన పలుకుసిరి నిన్ను గొలువ నీ వేళ
నీ విచ్చిన తనువుతో నిలచితి నీ మ్రోల

నీ నియతి మేర కేను నానాయోనుల బుట్టి
తే నేమి యా జన్మలు తెరలె నీ సేవలో
కాన నీ జన్మమున కలుగనీ నీ సేవయె
మానక నా పలుకులెల్ల మంచిపాటలై నీకు

పలుకులన్ని నీ సేవా భాగ్యంబున తరియింప
వలయు గాని యన్యులపాలుగా నీయకయ్య
తలపులన్ని నీ సేవాతత్పరమై చెలగుచుండ
వెలయనీ నా తెలుగు వేయిపాటలై నీకు

నా తెలుగు పలుకులు నాతండ్రీ నినుపొగడ
నాతురపడుచున్న విదే యాలకించవయ్య
నీ తీరుతెన్ను లెన్న నేనెంతటి వాడ గాని
చేతనైనంత పొగడజూతు శ్రీరామ నిన్ను


15, అక్టోబర్ 2017, ఆదివారం

భావించ వలయును పరమపూరుషుని


భావించ వలయును పరమపూరుషు నొరుల
భావించి సాధించు ప్రయోజనము లేమి

పలుమాట లేల పరమపూరుషు నొకని
తలపులలో నుంచుకొన్న తనకు చాలదా
తలపులు భోగాశల తగుల దుర్జనులను
కొలిచి యాపదలలో కూరుకు పోనేల

పలుచేత లేల పరమపూరుషు నొకని
అలయక సేవించుకొన్న నదియె చాలదా
పలుగాకులను గొల్చి పనులు వారికి జేసి
కలతపడుచు జన్మచక్రమమున నుండనేల

పలుజన్మ లేల పరమపూరుషు నొకని
వలచి జీవించితే భవము లుడుగవా
సులభుని విడనాడి పురే క్షుద్రులభావించి
కలగుచు పలుయోనుల కలిగి మలగ నేల


11, అక్టోబర్ 2017, బుధవారం

మనవిచేయ వచ్చునా మరియొక మాట


మనవిచేయ వచ్చునా మరియొక మాట
వినక ముందే‌ నవ్వ ననినచో నుడివెదను

మొట్టమొదట నీవు నన్ను పుడమి కేల పంపితివి
గట్టిగట్టి కష్టాలను కలిగించగ కాదు కదా
అట్టులైన నా కష్టము లన్నియు తిలకించుచు
ఇట్టు లూరకుండుటకు హేతువేమొ తెలుపుమా

ఈ కర్మస్వాతంత్ర్యము మాకేల నిచ్చితివి
మా కొలది వారు దాని మట్టిపాలు చేయనా
మా కర్మస్వాతంత్ర్యము మాకు కష్టహేతువై
నీకు మమ్మెడబాప  నీ వడ్డుపడ వెందుకు

ఎన్నో‌మార్లు చచ్చిపుట్టి ఏనాటికో మాకు
నిన్ను చేరుకొను బుధ్ధి నిక్కముగా కలిగినా
పన్ని చిక్కు లారూఢపతన దుర్యోగములు
తిన్నగా చేదుకొనక తిప్పలు పెట్టేవేల

8, అక్టోబర్ 2017, ఆదివారం

జరిగిన దేదో జరిగినది





జరిగిన దేదో జరిగినది ఆ జరిగినది నను కలచినది
తరుణమెఱిగి కాపాడెదవని నీ దయకై చిత్తము వేడినది

భేషజమేటికి కుటిలుర నమ్మి విన్నదనంబును పొందినదై
ఈషణ్మాత్రము శాంతిలేనిదై యిటునటు పరువులు పెట్టినది
దోషాచరులను దండించే నిర్దోషుల మొఱ్ఱల నాలించే
శేషశయన నీ సన్నిధి చేరి చిత్తము తహతహలాడినది

కొందరు కుటిలుర నమ్మిన దోసము  కొలువగ చేదొక కొంత
కొందరు కుటిలుర తోడి వాదములు కొలువగ చేదొక కొంత
చిందరవందర లారోగ్యంబులు చిక్కులు పెట్టుగ కొంత
కొందలమందిన చిత్తము నిను చేయందించమని కోరినది 

రామా జలధరశ్యామా జగదభిరామా నిన్నే నమ్మినది
రామా భండనభీమా దనుజవిరామా నిన్నే కొలిచినది
రామా యినకులసోమా సీతాకామా నిన్నే చేరినది
రామా శివసుత్రామాదికనుత రక్షించుమని వేడినది



తీవ్రమైన ఒత్తిళ్ళ మధ్యన ...

దాదాపు ఒక నెల రోజుల నుండి చాలా తీవ్రమైన ఒత్తిళ్ళ మధ్యన ఉన్నాను.

అవి బహుముఖంగా ఉన్నాయి.

అందులో‌ అసలు మనుష్యులంటేనే సర్వవిధాలా సంపూర్ణంగా నమ్మకం అనేది పోయిన పరిస్థితిని కల్పించిన సంగతీ ఉన్నది. మన్నించాలి. ఇప్పుడు వివరించలేను.  ఎందుకంటే నా మనఃస్థితి అస్సలు బాగోలేదు కాబట్టి.

ఈ ఒత్తిళ్ళ ప్రభావం ఎంతగా ఉందంటే నా ప్రవర్తన నాకే సార్లు చిత్రంగా అనిపిస్తోంది. మాటల్లో తడబాటు వ్రాతలో అక్షరదోషాలూ‌ పదాలు కొన్ని మనసులోనుండి కాగితంపైకి రాకుండా ఎక్కడికో ఎగిరిపోవటం. ఒకటి వ్రాయబోయి మరొకటి వ్రాయటం,  ఏ పనిలోనూ‌ ఏకాగ్రత కుదరక పోవటం. స్వభావవిరుధ్ధంగా తరచు అనేక విషయాలలో మరపుకు గురికావటం. స్థిరంగా ఉండలేక చేతిలో ఉన్న పనులు వాయిదా వేస్తూ పోవటం, చేసిన పొరపాట్లే పదేపదే వరసగా చేస్తూ ఉండటం.... ఇత్యాదులు.

ఆకాశంలో మబ్బులు ఎన్నిపట్టినా చివరకు అవన్నీ‌పోయి అది నిర్మలం కావటం జరుగుతుంది.

అలాగే ఈ ఒత్తిళ్ళు దూరమై ఇతఃపూర్వస్థితికి వస్తానన్న నమ్మకం‌ నాకుంది.

ఐతే వత్తిళ్ళను తగ్గించుకుందుకు నాకు వీలైన ప్రయత్నాలు నేను చేయాలి కదా.

అదే చేస్తున్నాను కూడా. కనీసం‌ ఇంంతగందరగోళ స్థితిలోనూ‌ సాధ్యమైనంతగా ప్రయత్నిస్తున్నాను.

అందులో తగ్గించుకోదగిన కార్యక్రమాలూ వ్యాపకాలూ తగ్గించుకోవటం ఒకటి.

ఈ బహుళమైన ఒత్తిళ్ళలో బ్లాగువ్యాసంగం కూడా ఒకటి అనిపిస్తోంది.

బ్లాగుటపాలు వ్రాసుకోవటంలో ఒత్తిడి ఏమీ లేదు.  పోనీ ఒత్తిడి ఏమీ లేదని నేను అనుకుంటున్నాను.

కాని బ్లాగుల్లో వస్తున్న వ్యాఖ్యల ధోరణి వలన మాత్రం నాపై ఒత్తిడి చాలానే ఉంది.

ఈ వ్యాఖ్యలను నేను మాలిక వ్యాఖ్యలపుటలో చూస్తూ ఉంటాను.

ఈ మధ్యకాలంలో కొందరు చేసిన వ్యాఖ్యలను చదివి చాలా చాలా గ్లాని కలిగింది.

ఆవ్యాఖ్యలపైనా అలాంటి వ్యాఖ్యలను చేసిన, ఇంకా చేస్తూనే ఉండే వ్యాఖ్యాతలపైన నేను కూడా వ్యాఖ్యల రూపం లోనూ, కొన్ని సార్లు టపాల రూపంలోనూ స్పందించటం‌ అందరూ గమనించే ఉంటారు.

ఇలా స్పందించవలసి రావటమూ స్పందించటమూ కూడా అసలే పలు ఒత్తిళ్ళ మధ్యన ఉన్న నన్ను మరింతగా ఒత్తిడికి గురిచేయటం జరుగుతోంది.

అసలు అలా స్పందించటం అవసరమా అనో స్పందించకపోతేనేం అనో అనుకోవలసింది. కాని నా బాధ్యత అని అనుకున్నాను. చాలా ఒత్తిడికి గురయ్యాను. స్పందించి ఒత్తిడిని మరింతగా  పెంచుకున్నాను.  ఇందువలన నేను సాధించినది ఏమన్నా ఉందో‌ లేదో‌ కాని నా మనశ్శాంతిని నేను మరింతగా చెడగొట్టుకున్నాను. అందుకే అలోచనలో పడ్డాను ఈవిషయంలో.

సభామర్యాదావిరుధ్దంగా ఉండటానికి ఏమాత్రం సంశయించని బ్లాగర్ల పేర్లతో పాటు శ్యామలీయం అన్న పేరు కూడా మాలిక వ్యాఖ్యలపుటలో కనిపించటం నాకు ఎంతమాత్రమూ ఇష్టం లేదు.

సభామర్యాదను పాటించని బ్లాగర్లను భళీభళీ అని ప్రశంసించే వారూ తెలుగుబ్లాగులోకంలో నాకు బాగానే కనిపిస్తున్నారు.

అందుచేత ఇకపైన నా పేరుతోకాని నా బ్లాగరు నామధేయం ఐన శ్యామలీయం పేరుతో కాని ఏవిధమైన వ్యాఖ్యలనూ‌ చేయబోవటం లేదు.  అంటే అనామకంగా వ్యాఖ్యలు వేస్తారా అని ఎవరైనా సంశయించ నక్కర లేదు. అలా ఇంత వరకూ చేసిందీ‌ లేదు ఇకముందు చేసేదీ‌ లేదు.

అలాగే మాలిక వ్యాఖ్యలపుటను చూడబోవటమూ‌ లేదు.

బ్లాగువ్యాసంగం‌ అంటే నేను వ్రాసుకొనే అథ్యాత్మికరచనలు నా ఒత్తిడిని తగ్గించేవే కాబట్టి వాటివల్ల నాకు ఇబ్బంది లేదు.

ఆ రచనలు కూడా చదివే వాళ్ళున్నారు కొంచెం మంది. వారికి మరొకసారి నా ధన్యవాదాలు. సరసవ్యాఖ్యలను ప్రచురించటానికి ఇబ్బంది ఉండదు. కాని స్పందించి సమాధానాలను ఇవ్వగలనని అనుకోవటం లేదు. అందుకు తగిన మనఃస్థితిలో లేను కాబట్టి అందరూ అర్థంచేసుకొన వలసిందిగా చదువరులకు వినమ్రంగా విజ్ఞప్తి చేసుకుంటున్నాను.



6, అక్టోబర్ 2017, శుక్రవారం

ధారాళమైన సుఖము వదలి తప్పుజేసితి


(అఠానా)

ఏల నిన్ను విడచివచ్చి నేలజేరితి ధా
రాళమైన సుఖము వదలి తప్పుజేసితి

నిన్ను గలసి యున్న నన్ను తన్నుకుపో గలుగు మాయ
అన్నన్నా యెటుల గలిగె నన్ను జన్మచక్రమందు
తిన్నగాను ద్రోసె నిదే యెన్నరాని బాధలు పడు
చున్నా నయ్యయ్యొ ఆపన్నుడ నను బ్రోవవయ్య

పరాత్పరా మహానుభావ భావమందు నిన్నెన్నక
దురాకృతంబు లెన్ని జేసి దుఃఖాయమానజీవన
పరాయణుండనైతినో నిరంతరంబుగా నిటన్
తరించి మాయ నిన్ను జేరు దారి చూపుమా ప్రభో

మాయలోన చిక్కితి నను మాట నిన్ననే తెలిసె
మాయకవల నున్న నీవు మాయలోన నున్న నేను
మాయదారి మాయగోల మాయమైన నొకటే కద
నీయం దీ జీవత్వము నిశ్చయముగ కరుగనిమ్ము


3, అక్టోబర్ 2017, మంగళవారం

సంసారమును దాటు సదుపాయ మేమి



(కళ్యాణి)

సంసార మందుండి సంసారమును రోసి
సంసారమును దాటు సదుపాయ మేమి

గురువు నన్వేషించి గురుపాదములు చేరి
గురువును సేవించి గురుకృప వలన
గురుబోధ బడసి యా గురుబోధ యందు
స్థిరుడై వర్తించిన నరుడు తరించును

దేవుని చింతించి దేవుని భజింయించి
దేవుని ధ్యానించి దినములు రేలు
దేవున కన్యము భావించ కుండిన
జీవుడు తరియించి దేవుని చేరును

తన తొలి యుని కేది తానేల నిటు వచ్చె
తన నిజ తత్త్వ మేమి తన విధ మేమి
యని యెంచి బ్రహ్మం బనగ తానే నని
ఘనముగ నెఱిగిన గడితేర గలడు


2, అక్టోబర్ 2017, సోమవారం

పూజ్య బాపూజీనీ హేళన చేసిన నీహారిక తెంపరితనం!



పాఠక మహాశయులారా,

అందరికీ శంకరాభరణం బ్లాగు తెలిసే ఉంటుంది.

సమస్యాపూరణం అనేది ఒక ప్రముఖ సాహిత్యప్రక్రియ. సాధారణంగా సమస్య అంటే ఒక పద్యపాదంగా ఇస్తారు.  ఆసక్తి కల కవులు పద్యాన్ని సరసంగా పూర్తిచేయాలి.

సమస్యాపూరణంలో ఇచ్చే సమస్యలు గడ్డుగానే కనిపిస్తాయి. "భార్య లిద్దరు శ్రీరామభద్రునకును" అంటే ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది. రాముడు ఏకపత్నీవ్రతుడు. ఆయన భార్య సీత. మరొక భార్య కూడా ఉందని చెప్పి పద్యం పూర్తిచేయ మంటారేమిటీ అని అనిపిస్తుంది.

అదే తమాషా. అలాంటి గడ్డు సమస్యనూ అందమైన పద్యంగా చెప్పాలి.
ముఖ్యంగా ఔచిత్యం ఎక్కడా కించిత్తు కూడా దెబ్బతిన కూడదు మరి.

శంకరాభరణం బ్లాగును  శ్రీ కంది శంకరయ్య గారు ఏళ్ళతరబడి ఎంతో నిష్ఠతో దిగ్విజయంగా నడిపిస్తున్నారు. ఎందరో ఔత్సాహిక కవులూ అప్పుడప్పుడు కాస్త చేయితిరిగిన కవులూ కూడా పాల్గొని బ్లాగును జనరంజకంగా చేస్తున్నారు.

ఈ నాటి సమస్య  "గాంధి స్వాతంత్ర్యయోధుఁడు గాడు నిజము" అనేది.

ఔత్సాహికులైన కవులు యథాశక్తి పూరణలు చేస్తున్నారు.

ఐతే ఒక పూరణ క్రింద నీహారిక గారు ఒక వ్యాఖ్య చేసారు. "బోడిగుండు ని చూసి బోర్ కొడుతుంది" అని!

ఈ చెత్తవ్యాఖ్య చాలా అభ్యంతరకరంగా ఉంది.

పూజ్యబాపూజీని అవమానించేదిగా ఉంది.

మీరూ గమనించండి.   (క్రింది బొమ్మపైన క్లిక్  చేసి పూర్తి పరిమాణంలో చూడవచ్చును)




ఇదేమి తెంపరి తనం?

నీహారిక గారు సాటి బ్లాగర్లను నోటికి వచ్చినట్లు తిడుతూ వ్యాఖ్యలు పెడుతున్నారు. ఇదేమి కొత్త కాదు.

చివరికి ఆవిడ పూజ్య బాపూజీని కూడా వదిలిపెట్టకుండా అడ్డదిడ్దంగా మాట్లాడటం ఏమిటీ?

ఆవిడ తాను ప్రపంచసామ్రాజ్ఞిని అనుకొంటూ  తనకు ఎవరిమీద కోపం వస్తే వాళ్ళందరినీ హీనంగా సంబోధిస్తూ వెఱ్ఱిమొఱ్ఱి వ్యాఖ్యలతో విసిగించటమూ ఏవేవో శిక్షలు వేసేస్తున్నానంటూ బెదిరింపులు విసరటమూ చేస్తూ వస్తున్నారు.

ఆవిడ పూర్తిస్పృహలోనే ఉండి ఇలా వ్యవహరిస్తున్నారో లేక ఆవిడకు ఏమన్నా మానసిక సమస్య ఉన్నదో అర్థం కావటం లేదు.

అసలు నీహారిక గారికి శంకరాభరణం బ్లాగుతో ఏమి పని?

నాకు తెలిసినంతవరకూ ఆవిడ పద్యాలు గట్రా ఏమీ వ్రాయరే?

నీహారిక గారైనా మరెవరైనా చేతనైతే అక్కడ ఇచ్చిన సమస్యను పద్యరూపంలో చక్కగా సరసంగా పూరించటానికి ప్రయత్నించాలి. ఇంకా శక్తి ఉంటే,  అక్కడకు వస్తున్న పూరణల గుణదోషాలను చర్చింవచ్చును.

లేకపోతే

అక్కడ కవులూ ఔత్సాహికులూ చేస్తున్న పూరణలను చదివి ఆనందించాలి.

లేదా

తనపనేదో తాను చూసుకోవాలి.

అంతే కాని పూజ్య బాపూజీని అవమానిస్తూ వ్యాఖ్య పెట్టటం ఏమిటి?

జాతిపితను అవమానించటం చూస్తూ సహించి ఊరకోలేక ఈ టపా వ్రాస్తున్నాను. అంతే కాని తీరికూర్చుని ఈ నీహారిక ప్రసక్తి ఎత్తతం నాకు  ఎంతమాత్రమూ  అవసరం కాదు.

బాపూజీని కూడా వదలకుండా గాంధీజయంతి రోజున ఇలా ఘోరంగా అవమానిస్తూ వ్యాఖ్యానించటం ఎంతమాత్రమూ క్షమించరాని నేరం.

నిత్యమూ శిక్షలూ శిక్షలూ అంటూ అందరివెంటా పడే ఈ నీహారిక గారికి ఇలాంటి అసహ్యమైన వ్యాఖ్య చేసినందుకు తప్పకుండా శిక్ష పడవలసిందే. సందేహం లేదు.

ఈ విషయంలో అందరూ నీహారిక గారి  ప్రవర్తనను ముక్తకంఠంతో గర్హించవలసిన అవసరం ఉంది.

జైహింద్!


అంతులేని యానందం‌ బందించిన దీవే


అంతులేని యానందం‌ బందించిన దీవే
చింతలేని యీభాగ్యము చేకూర్చిన దీవే

గుణములను కల్పించిన గుణాతీత నీవు
గుణాత్మకమైన జగతి గూడియాడుచుండ    
అణువణువున నిన్ను గని నేను మురియగ
అణకువతో‌ నిలచి వందనము చేయగ

వినయంబున నేను నీదు వివిధవిభూతులను
మునుకొని పొగడుచు మోదమందు చుండగ
ననుగని చిరునగవుల నీవును నను చేరగను
నినుగని పరవశమున నేనును నిను చేరగను

పూని నీవు నన్ను పొలుపుగ ననిశమును
మానక పెనగొనుచు మసలుచు నుండగను
నే ననిన నీ వనగను నీ వనిన నే ననగను
న్యూనాధికంబు లేమి లేని దగుచుండగను


1, అక్టోబర్ 2017, ఆదివారం

తిరువేంకటాద్రిపైఁ దిరమై నిలచినట్టి తుమ్మెదరో




వేడుక కాఁడవై విడివడి తిరిగేవు తుమ్మెదరో
చూడఁ చూడఁగ దొంటి చూపు దప్పక వయ్య తుమ్మెదరో

తలఁపుఁదామరలోన తావై యుండుదు వీవు తుమ్మెదరో
తలఁపగ నీవె తలఁప వైతివి మమ్ముఁ దుమ్మెదరో
పొలయ గమ్మని తావి పొందున దిరిగేవు తుమ్మెదరో
పొలసి నీ తిరిగేటి పొందు లెఱుంగుదుము తుమ్మెదరో

పచ్చని విలుకాని బంటవైతివి గద తుమ్మెదరో
మచ్చిక తలఁపులు మనలోనె సరివోలు తుమ్మెదరో
అచ్చపు దీమస మందరి కెక్కడిదయ్య తుమ్మెదరో
చిచ్చువంటి వెన్నెల చెలిమి సేయకువయ్య తుమ్మెదరో

తిరువేంకటాద్రిపైఁ దిరమై నిలచినట్టి తుమ్మెదరో
పరమయోగుల పూలఁ బరిమళములు గొన్న తుమ్మెదరో
కరుణించి మా మీఁదఁ గలిగిన యీప్రేమ తుమ్మదరో
ఇరవాయె నిటువలె నెలసి వుండంగదవె తుమ్మెదరో

ఈ‌ సంకీర్తనం అన్నమాచార్య శృంగారసంకీర్తనల లొనిది. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారు ప్రచురించిన తాళ్ళపాక పదసాహిత్యం యొక్క ఆరవ సంపుటంలోని 31వ సంకీర్తనం.

అన్నమాచార్యుల వారి సంకీర్తనల్లో రకరకాల ప్రక్రియలు దర్శనం ఇస్తాయి. కొన్ని యుగళ గీతాలు. కొన్ని కోలాటం‌ పాటలు. కొన్ని చందమామ పాటలు. కొన్ని సువ్వి పాటలు కొన్ని ఉగ్గు పాటలు కొన్ని తుమ్మెద పాటలు మరికొన్ని ఉయ్యాల పాటలు. ఇలా  ఇంకా అనేక రూపాల్లో ఆయన సంకీర్తనాలు తెలుగు సాహిత్యాన్ని పరిపుష్టం చేసాయి.

ఇదొక తుమ్మెద పాట.

ఆ మహానుభావుని సంకీర్తనలు కొన్ని ఆధ్యాత్మకీర్తనలు కొన్ని శృంగారసంకీర్తనలు కొన్ని మేలుకొలుపులు కొన్ని వైరాగ్యప్రబోధకాలు ఇలా అనేక విధాలుగా స్థూలంగా తోస్తాయి. అంతర్లీనంగా అంతా భక్తిరసప్రవాహమేను.

ఈ తుమ్మెద పాటలు సహజంగా శృంగారరసప్రధానమైనవి.

ఇవి జానపదస్త్రీలు తమ తమ మనోభావలను తుమ్మెద అనేదే ఒక తుంటరి పురుషుడిగా లెక్కించి పాడే శృంగారగీతాలనే భావన ఉన్నది.

అందరికీ సుపరిచితమైన ఒక సినిమా పాట ఉంది పాండవులు పాండవులు తుమ్మెదా పంచపాండవులో యమ్మ తుమ్మెదా అంటూ.

అన్నమాచార్యులవారి శృంగార సంకీర్తనల్లో పురుషుడు ఇంకెవ్వరు? ఆ శ్రీనివాసుడే కదా!

ఒకప్పుడు మీరాబాయి ఒక మాట అన్నదట. పరమాత్మ ఒక్కడే పురుషుడూ అని. సందర్భం ఏమిటంటే ఆవిడ ఒక సాధుపురుషుడి దర్శనానికి వెడితే ఆయన శిష్యులు అడ్డుకున్నారట. "అమ్మా, మా గురువు గారు స్త్రీలను చూడడూ" అని. అప్పుడు మీరా ఆశ్చర్యపోయి "సృష్టిలో పరమాత్మ ఒక్కడే పురుషుడు. ఇప్పుడు మీ‌గురువుగారు మరొక పురుషుడు బయలుదేరాడా" అన్నదట.  ఆమాట తెలిసి ఆ సాధువుగారు ఆవిడను ఎంతో వినయాదరాలతో సంభావించారని లోకంలో ఒక కథ ప్రచారంలో ఉంది.

అందుచేత ఈ సృష్టిలో పరమాత్మ ఒక్కడికే పురుషత్వం చెప్పటం భక్తసాంప్రదాయం.

ఆన్నమయ్య శృంగారసంకీర్తనల్లో అమ్మవార్లు స్త్రీలు.  గోపీజనాది భక్తవరేణ్యులంతా కూడా అయన స్త్రీలు.  ఆ పరమాత్మ శ్రీనివాసుడే పురుషుడు.

ఈ పాట యొక్క అంతరార్థం రేపు పరిశీలిద్దాం. ప్రస్తుతం ఈ‌ అధ్బుతగీత మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించండి.


ఉభయభూపతనములు నుట్టుట్టి మాటలు



ఉభయభూపతనములు నుట్టుట్టి నటనలు
రభసగా నడుమ నడచు రంజైన నాటకము

వచ్చునా వాని బ్రతుకు వాడు బ్రతికి పోవునా
పిచ్చిపిచ్చి వేషాలు వేయకుండ పోవునా
ముచ్చటగా మూణ్ణాళ్ళు ముందు గానక తిరిగి
ఎచ్చోటికి పోవునో  యెగిరిపోవు నొకనాడు

ఆ లోననె యెందరిపై నలవి గాని ప్రేమలో
ఆ లోననె యెందరిపై నధికమైన పగలో
అ లోననె లోకమెల్ల నేల  నెన్ని భ్రమలో
ఆ లోన పరువెత్తే కాలంబును కనడు

వచ్చిన పని యెఱుగడు పంపిన నిన్నెఱుగడు
ముచ్చటగ వేమారులు మూర్ఖుడై యిటు తిరిగి
అచ్చమైన తెలివి తిరిగి హత్తుకొనగ నొక నాడు
పిచ్చి వదలి నిన్ను చేరి వేడుకతో‌ నిలచును



30, సెప్టెంబర్ 2017, శనివారం

జిలేబీయ మహావిద్య (అనబడు జిలేబీ‌ యమహా విద్య)


(పునర్ముద్రణ)



ఈ రోజున* ఈ జిలేబీయమహావిద్య యొక్క ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని గురించి ఒక జిలేబీ టపాలో వ్యాఖ్యగా కొంచెంగా వ్రాయటం‌ జరిగింది.  అయితే, బ్లాగు పాఠకులకూ ఇతరులకూ ఈ‌జిలేబీ విద్యా విషయం క్రొత్త కాబట్టి అటువంటి అందరు  పాఠకుల సౌకర్యార్థంగా ఈ విద్యా రహస్యాలను ఇక్కడ వివరించటం జరుగుతున్నది.

ఈ జిలేబీ విద్యాధిదేవతా స్వరూపం పేరు జిలేబీ. తత్త్వం హాస్యరసం. ప్రవృత్తి బ్లాగటం. లక్షణం సలక్షణం. అంగన్యాస కరన్యాసాదులు ముందు ముందు వివరించబడతాయి.

ఈ జిలేబీ విద్య ఒక నిరోంకార విద్య. మంత్రవిద్యలు రెండు రకాలు. మొదటి రకం సహోంకార విద్యలు. రెండవరకం నిరోంకార విద్యలు.

సహోంకార విద్యల్లో మంత్రాలకు ముందు ఓం అని చెప్పితీరాలి. లేని పక్షంలో ఆ మంత్రం పఠించీ పారాయణం చేసీ ఏమీ ప్రయోజనం‌ ఉండదు. ఈ ఓంకారం సాక్షాత్తూ పరబ్రహ్మస్వరూపం. ఓ మిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ అని శ్రుతి.

అదే విధంగా నిరోంకార విద్యలకు ముందు చచ్చినా ఓం అని చెప్పకూడదు. అమాయకంగా ఓం అని ముందు చేర్చి మంత్రాన్ని పఠించినా పారాయణం చేసినా ఏమీ‌ ప్రయోజనం ఉండదు. పైగా సంప్రదాయం ఉల్లంఘించినందుకు గాను జిలేబీ దేవతకు కోపం వస్తుంది. ఓంకారాన్ని అస్థానపతితం చేసి చెప్పినందుకు గాను ఓంకార వాచ్యుడైన పరబ్రహ్మానికి కూడా అమిత మైన కోపం వస్తుంది. ఈ విధంగా ఉభయులకూ కోపం తెప్పించటం వలన పాపం వస్తుంది. కాబట్టి తస్మాత్ జాగ్రత.

ఐతే మంత్రాన్ని బోడిగా ఉపాసిస్తారా అంటే అటువంటిదేమీ లేదు. ఇది హాస్యవిద్య. కాబట్టి ఈ విద్యలో ఓం అనే బ్రహ్మ బీజం బదులుగా అహహా అనే హాస్యబీజం ప్రయుక్తం అవుతుంది. దీనినే హాసబీజం అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఈ విద్యలో మంత్రానికి ముందు విధిగా అహహా అని హాసబీజం పలకాలి. ఏ విధంగా ఓంకార విద్యల్లో ఓం‌ అనేది, నిష్ఠగా ఒక పధ్ధతి ప్రకారం ఉఛ్ఛరిస్తారో అలాగే ఈ విద్యలో అహహా అనేది కూడా జాగ్రత్తగా ఒక పధ్ధతిగా హాసపూర్వకంగా ఉఛ్చరించాలి. ఆ విద్యల్లో ఎలా గైతే ఓంకారం సరిగా పలకకపోతే మంత్రం‌ నిష్ప్రయోజనం అవుతుందో అలాగే ఈ విద్యలో హాస్యం విడిచి ఉదాసీనంగానో ఏడుపుముఖంతోనో‌ ఉత్తినే మొక్కుబడిగా అహహా అని బీజం పలికినా మంత్రం నిష్ప్రయోజనం ఐపోతుంది. ఇది మనస్సులో బాగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి సాధకులు.

సహోంకార, నిరోంకార విద్యల మధ్యన మరొక ముఖ్యమైన బేధం కూడా ఉంది. సహోంకార విద్యామంత్రాలను చివర నమః అని నమస్కారం చెప్పకుండా అనుష్ఠించరాదు. ఐతే నిరోంకారవిద్యా మంత్రాలకు చివరన ఎట్టి పరిస్థితులలోనూ‌ నమః అని చెప్పరాదు. వాటి మంత్రాల చివరన నమః అనే దానికి బదులుగా మనః అని చెప్పాలని నియమం. అంటే నమః అనేది తిరగబడుతున్నదీ అన్నమాట!

ఈ జిలేబీ విద్యలో డింగిరి బొంగిరి జిలేబి జాంగిరి అనేది ముఖ్యమైన ద్వాదశాక్షరీ మంత్రం.

ఈ మంత్రాన్ని అహహా డింగిరి బొంగిరి జిలేబి జాంగిరి మనః అని చెప్పాలన్న మాట పారాయణం చేసే వారు.

బీజాక్షరాలు లేకుండా అంగన్యాసకరన్యాసాలు లేకుండా ఉత్తినే పారాయణం చేయవచ్చును సమయాభావం ఉన్నవారు. ఐతే ఫలితం కొద్దిగానే ఉంటుంది. మరి నైవేద్యం పెట్టటం‌ లేదుగా. పెట్టకుండా పుట్టదు కదా పూర్ణఫలం!

సహోంకార విద్యలలో బీజాక్షరాలు ఉన్నట్లే, ఈ జిలేబీ నిరోంకార విద్యలో కూడా అలాంటివి ఉన్నాయి. ఈ విద్యలో ఉన్న బీజాలను షడ్బీజాలు అంటారు. షట్ అంటే ఆరు అని తెలుసు కదా. కాబట్టి ఈ విద్యలో బీజాలు అరు అన్నమాట. అవి ఢాం ఢీం ఢం హుష్ తుస్ బుస్ అనేవి.

జిలేబీ ద్వాదశక్షరీకి ముందుగా బీజాలను చేర్చి చెప్పేటప్పుడు రెండు విధాలుగా చెప్పవచ్చును.

ఈ షడ్బీజాల్లో ఢాం‌ ఢీం ఢం అనేవి ప్రక్రియాబీజాలు అంటారు. హుష్ బుస్ తుస్ అనేవి అభిచార బీజాలు అంటారు. మనకు ప్రయోజనం కోరి పారాయణం చేస్తున్నప్పుడు మంత్రానికి ముందు ప్రక్రియాబీజాలు మూడింటినీ చేర్చాలి. ఇతరులకు భంగ కలిగించటం ఉద్దేశంగా చేసే పారాయణానికి అభిచారం అని పేరు. అభిచారం చేసే వాళ్ళు మాత్రం మంత్రానికి ముందు అభిచారబీజాలు మూడింటినీ చేర్చి చెప్పాలన్నమాట.

ఈ ప్రకారంగా ప్రక్రియోపాసకులు అహహా ఢాం ఢీం ఢం డింగిరి బొంగిరి జిలేబి జాంగిరి మనః అని మంత్రపారాయణం చేయాలి.

అభిచారం చేసేవారు మాత్రం అహహా హుష్ బుస్ తుస్ డింగిరి బొంగిరి జిలేబి జాంగిరి మనః అని మంత్రపారాయణం చేయాలి.

ఉభయులూ కూడా ఉపాసించవలసిన యంత్రం ఒక్కటే అది ఒక వృత్తాకార రేఖావలయంలో జిలేబీ అని నామం వ్రాసి దగ్గర ఉంచుకోవటం పారాయణం చేసేటప్పుడు. ఎదురుగా ఉంచుకోవటం మంచిది. నెత్తిమీద పెట్టుకుని పారాయణం చేయటం మహాప్రసస్తం. ఈ యంత్రాన్ని లోహాదులపైన చెక్కించటం వంటివి చేయకూడదు. అటువంటి యంత్రాలు కేవలం సహోంకారవిద్యలలోనే వాడాలి. నిరోంకార విద్య ఐన జిలేబీ యంత్రాన్ని కేవలం ఒక తెల్ల కాగితం పైన గీస్తేనే‌ ప్రశస్తం.

ఈ మంత్రానికి పారాయణంలో అంగన్యాసకరన్యాసాలు కూడా ఉన్నాయి. అన్ని మంత్రోపాసనల్లో ఉన్నట్లుగానే ఈ జిలేబీ మంత్రవిద్యలోనూ ఒక ధ్యాన శ్లోకం ఉంది. దానిని ఖచ్చితంగా ముందు చెప్పి మరీ పారాయణం చేయాలి.

అస్యేతి జిలేబీ ద్వాదశాక్షరీమహామంత్రస్య శ్రీ శ్యామలీయో ఋషిః జిలేబీదేవతా హాస్యప్రదేతి బీజం హాస్యప్రసంగిణీ ఇతి శక్తిః జిలేబీజాంగిర్యేతి పరమోమంత్రః డింగిరీతి కీలకం బ్లాగ్సంచారిణీ ఇతి అస్త్రం హాస్యప్రసంగిణీ ఇతి నేత్రం జిలుంగుప్రసంగ మత్యేతి కవచం హాస్యస్వరూపిణ్యేతి యోనిః డింగిరి బొంగిరీ ఇతి దిగ్భంధః సర్వబ్లాగ్సంచారిణీ ఇతి ధ్యానమ్‌

కరన్యాసం.
హాస్యప్రదేతి అంగుష్ఠాభ్యాం హఠ్
హాస్యప్రసంగిణ్యేతి తర్జనీభ్యాం కట్
జిలేబీ‌జాంగిర్యేతి మధ్యమాభ్యాం ఉఠ్
బ్లాగ్సంచారిణీ ఇతి అనామికాభ్యాం గుట్
జిలుంగుప్రసంగ మత్యేతి కనిష్ఠికాభ్యాం రట్
డింగిరి బొంగిరీ ఇతి కరతల కరపృష్ఠాభ్యాం ఫట్

అంగన్యాసం.
హాస్యప్రదేతి హృదయాయ మనః
హాస్యప్రసంగిణ్యేతి శిరసే ఆహా
జిలేబీ‌జాంగిర్యేతి శిఖాయై ఓహో
బ్లాగ్సంచారిణీ ఇతి కవచాయ హాహా
జిలుంగుప్రసంగ మత్యేతి నేత్రాభ్యాం హీహీ
డింగిరి బొంగిరీ ఇతి అస్త్రాయ హైహై
హాస్యస్వరూపిణ్యేతి దిగ్భంధః

ధ్యానం.
జయహే జయహే డింగిరి బొంగిరి జిలేబి జాంగిరి హాస్యప్రదే
జయహే జయహే తింగర తింగర నిత్యప్రసంగ విలాసరతే
జయహే జయహే బ్లాగు ప్రపంచ నిరంతర సంచరణైక వ్రతే
జయహే జయహే అంబ తెలుంగు వెలుంగు జిలుంగు ప్రసంగ మతే

ఈ విధంగా కరన్యాస అంగన్యాసాదులు చేసి, ధ్యానశ్లోకం చదివి మంత్రపారాయణం చేయాలి. ఈ ధ్యానశ్లోకాన్ని కఠగతం చేసుకుంటారో, చూసి నిత్యం చదువుతారో అన్నది కాక తప్పులు లేకుండా చదవటమూ, మరచిపోకుండా చదవటమూ అన్నవి చాలా ముఖ్యమైన విషయాలు. లేక పోతే పారాయణం చేసి ఏమీ లాభం లేదు.

అంగన్యాసకరన్యాసధ్యానశ్లోకాలతో పారాయణక్రమం పాటించే వారు పైన చెప్పిన ప్రక్రియా మంత్రం కాని అభిచారమంత్రం కాని యథాశక్తిగా పారాయణం చేయాలి.

ప్రక్రియాపారాయణానికి నైవేద్యంగా వేడివేడి జిలేబీలను పళ్ళెం నిండా ఉంచి నివేదన చేసి హాయిగా భుజించాలి.

అభిచారపారాయణం చేసేవారు పిండివడియాలు కాని బొంగులు కాని కారంకారంగా చేసి వాటిని నివేదన చేసి కసికసిగా కరకరలాడించాలి. మరీ హెచ్చుగా కారం వేస్తే మీకే ఇబ్బంది అని తప్పక గ్రహించవలసింది.

ప్రక్రియా విధానంలో పారాయణం చేసేవారికి తింగరితింగరి జనాకర్షక బ్లాగుటపాలు వ్రాసే సామర్థ్యం ఇతోధికంగా వృధ్ధికావటం. ఇతరుల తింగరి కామెంట్లకు కోపం వచ్చి బీపీ పెరగకుండా ఉండటం. కొత్తబ్లాగర్లకు రీడర్ల సంఖ్యా కామెంట్లసంఖ్యా అభివృధ్ధి చెందుటం అన్నవి ఫలితాలు.

అభిచారవిధిగా పారాయణం చేసేవారికి తత్ఫలితంగా ఇతరుల తింగర తింగర కామెంట్లను చీల్చి చెండాడే శక్తి వస్తుంది. వీరి బ్లాగుల్ని దుర్వాఖ్యానం చేసేవారి పప్పులుడకవు. వీరి బ్లాగుల్ని దొంగిలించే వారి బ్లాగుల్నీ వ్యాఖ్యల్నీ కష్టాలు చుట్టుముడతాయి.

ఇతి జిలేజీయ మహా విద్యాః పక్షాంతరే జిలేబీ యమహా విద్యాః  
హహహా.

(గమనిక ఈ టపా యథాతధంగా జిలేబీగారి వరూధిని బ్లాగులో 2014-1107న ప్రచురితం)

(ప్రథమముద్రణ 11/4/2014న)
(పునర్ముద్రణ 30/9/2017)

నీహారిక అనే కొత్త వైరస్.



ఔరా సమరం అంటే ఇదా?

ఇంక సమరమే అని నీహారిక గారు బెదిరిస్తే అదేం టబ్బా ఈవిడ యుధ్ధానికి దిగటమేమిటీ ఐనా ఎవరితో అని యుధ్ధం చేస్తారూ? అదైనా ఎలా చేయగలరూ అనుకున్నాం. పోనీ నేనే అలా హాశ్చర్యపోయాను.


[ గమనిక:  తిరకాసుంది! నీహారిక అని రెండు బ్లాగరు ప్రొఫైళ్ళు కనిపిస్తున్నాయి!

నీహారిక పేరుతో ఇద్దరున్నారో లేదా ఒకరే రెండు బ్లాగరు ప్రొఫైళ్ళు నడిపిస్తున్నారో అన్న అనుమానం వస్తుంది. ఒక ప్రొఫైల్ నీహారిక  మరొక ప్రొఫైల్ నీహారిక ఇద్దరూ ఒకరే అని సులువుగానే తెలుసుకోవచ్చును. ఆవిడ టపా ఒకటి శ్యామలీయం గారికి నీహారిక వ్రాయునది... చూడండి. అందులో ఆమె రెండు ప్రొఫైళ్ళూ వాడారు మరి. ]

చివరికి ఆవిడ చేసిన - అక్షరాలా ఏబ్రాసి - పని ఒక స్పామర్‍గా మారటం.

అన్నిబ్లాగుల్లోనూ తిరుగుతూ అభ్యంతరకరమైన వ్యాఖ్య ఒకటి పంచిపెడుతూ పోవటం.

చెడు మీద మంచి యొక్క విజయమే విజయ దశమి అంతరార్థం.

ఇప్పుడు చెడు కామెంట్ల మీద బ్లాగర్లు అక్షరాలా యుధ్ధప్రాతిపదికన స్పందించి విజయం సాధించవలసిన సమయం వచ్చేసింది.

కోపోద్రేకంతో అసమంజసమైన మానసికస్థితిలో ఉన్నవాళ్ళు ఏదన్నా చేస్తారు మరి.

తన దగ్గరా ఒక కంప్యూటరు ఉంది.
తన ముందూ ఒక కీబోర్డు ఉంది.
తన బుర్రనిండా కోపం కూడా ఉంది.

ఇంకే బ్లాగుప్రపంచం నిండా కశ్మలవ్యాఖ్య వ్యాపిస్తోంది.

తస్మాత్ జాగ్రత.

బ్లాగరు మహాశయులారా!
మీరు ఇలాంటి వ్యాఖ్యలు మీ బ్లాగు పేజీల్లో అచ్చు కాకుండా చూడండి దయచేసి.
ఒకవేళ ఇప్పటికే అచ్చైపోతే అవి తొలగించి నష్టనివారణ చర్యలు తీసుకోండి.

రైతులు పొలాల్ని కాపాడుకుంటూన్నట్లే  క్రిమికీటకాల నుండి,  మీరు కూడా మీ బ్లాగు పేజీలను దుష్టగ్రహాగ్రహావేశాలనే క్రిమికీటకాలనుండి కాపాడుకోండి.

ఇకపై మీ చిత్తం మా భాగ్యం.


29, సెప్టెంబర్ 2017, శుక్రవారం

కోపమేల తాపమేల కొంచ మాగి వినుము


        (కాఫీ)

కోపమేల తాపమేల కొంచ మాగి వినుము
పాపమైన పుణ్యమైన పరగు నీ కర్తృత్వము

నా వద్ద కీవు వచ్చి న న్నడుగుచున్న దేమి
కావలయు ధనము లని కావలయు పదవు లని
నా విభవమేమి నీవు నాకు లంచ మిచ్చు టేమి
నీవు చేయు పాపములను నేను మన్నించు టేమి

జీవుల స్వాతంత్ర్యమును దేవు డేల హరించును
భావించి మంచిచెడుగులు వర్తించ వలయును
నీవు ప్రకృతివశుడ వైన నేనేమి చేయుదును
కావ మన్న నాడు కద కాపాడ రాగలను

నీ నిజ తత్త్వమును నీవెఱుగక యుండి
నే నుంటినా యని లోన శంకించు టేమి
పూని నేను నాదను బుధ్ధి పోనాడి కర్మము లెల్ల
మాను దేని నీవే నేను నేనే నీ వంతియె కాదె


లోకము శోకము నీకేలా



లోకసంసర్గమే శోకసంసర్గము
లోకము శోకము నీకేలా వినుము

పదివేలమారులు పరువిడి యటునిటు
వదలించుకొన లేక వ్యామోహము
హృదిని విషయవిష మది నించెదవు
తుదిని శోకంబున దోయిలింతువు

నీ సత్యమగు స్థితి నీవెఱుగగ లేక
మోసపోదువు దేహమోహమున
వేసరి తుదకెల్ల విషయము లూడ్చి
చేసిన పనుల నెంచి చింతించెదవు

తనకర్మంబే తనదైవంబని
మనసున నెఱిగక మసలెదవు
వినుమే కామితమును లేకుండిన
కనుగొన నొక శోక మనునది లేదు


28, సెప్టెంబర్ 2017, గురువారం

హృదయము సర్వము నీ కొలువాయె



మొదటి నుండి నీ తలపే నాయె
హృదయము సర్వము నీ కొలువాయె

ఇంకా బయటి ప్రపంచము లోపల నెటుల నిలువగలనో
ఇంకా పదుగురి మధ్యన నిలచి యేమి పలుకగలనో
ఇంకా యేవో గ్రంథము లనుచు నేమి చదువగలనో
ఇంకా యేవో యేవేవో కోరి యేమి చేయగలనో

ఇంకా యీ కర్మేంద్రియపంచక మేమి చేయవలెనో
ఇంకా యీ జ్ఞానేంద్రియపంచక మేమి తెలుపవలెనో
ఇంకా బుధ్ధియు తర్కవితర్కము లేల చేయవలెనో
ఇంకా యీ మనసే విషయంబుల నెన్ని రమించేనో

ఇంకా నాదని నీదని భేదము లెందైనను కలవో
ఇంకా నేనను నీవను భావన కేమి చోటు కలదో
ఇంకా యిరువురు మీరని ప్రకృతి యెటుల పలుక గలదో
ఇంకెప్పటికి కలసి యుందుమని యెఱుగు గాక జగము



26, సెప్టెంబర్ 2017, మంగళవారం

తెలిసీ తెలియని వాడనయా నా తెలివిడి జూచి నవ్వకయా



తెలిసీ తెలియని వాడనయా నా
తెలివిడి జూచి నవ్వకయా

పంచితి విట కని నమ్మితిని నే
నెంచితి నిది నీ యిఛ్ఛ యని కరు
ణించుము పొరబడి యేగినచో నా
కొంచెపుమతి గమనించవయా

వచ్చిన వాడను ముచ్చటగా నే
నిచ్చట కుదురుగ నెపుడుంటి కడు
విచ్చలవిడిగ విషయభోగముల
పిచ్చిని బడితి వీరిడి నైతిని

తొల్లిటి తెలివిడి తోచినదా యది
గల్లంతగునే కలిగి యంతలో నీ
చల్లనిదయ యీ యల్లరి నణచి
మెల్లగ తెలివిడి మెత్తవలయును



24, సెప్టెంబర్ 2017, ఆదివారం

పొందినవే చాలు




పొందినవే చాలు పుడమిపై నీ జీవి
చెందనీ యికనైన చెలగి నీ సన్నిధి

మాటికొక వేషమున మరలి వచ్చుట చాలు
పూటపూటకు భుక్తి నాటకమ్ములు చాలు
ఆటుపోటుల కోర్వ కలమటించుట చాలు
నేటికైనను నిన్ను నేను చేరుట మేలు

తొల్లింటి ప్రజ్ఞను తొలగియున్నది చాలు
డొల్లచదువుల వలన కొల్లపడినది చాలు
కల్లనడతల వలన కలతబడ్డది చాలు
చల్లగా నిను చేరి సంతసించుట మేలు

భయదభవవార్ధిలో పడి యీది నది చాలు
పయనించి పయనించి బడలుకొన్నది చాలు
దయలేని కాలమిడు దండనంబులు చాలు
రయమున నినుచేరుటయె చాల మేలు



22, సెప్టెంబర్ 2017, శుక్రవారం

జరుగని సంగతులపై చర్చలేల



జరుగని సంగతులపై చర్చలేల
జరుగుచున్న దెల్ల నీ సంకల్పమే

నిన్ను మరచి నే నుండుట
నన్ను విడచి నీ వుండుట
మిన్ను మిరిగి మీదపడు గా
కెన్నడైన జరిగేనా

ఆ వంకన నీ వుంటివి
ఈ వంకన నే నుంటిని
చేవమీఱ నీదుదునా
ఈ విషభవజలధిని

నేను నీ వను భేదము
నేను నీవు పాటించము
కాని లోక మిరువురని
తా నెంచుట మానేనా



21, సెప్టెంబర్ 2017, గురువారం

అంత కాని వాడనా యింత మౌనమా



                అంత కాని వాడనా
                యింత మౌనమా

                నిను గూర్చి తలచి నా
                మనసు మురియు వేళ
                ననుగూర్చి తలపు నీ
                మనసులోన మెదలునా

                యుగములాయె కాలము
                జగములాయె దూరము
                గగనమాయె దరిసెనము
                వెగటుతోచె జీవనము

                నీవు పంప నిట నుంటి
                నీవు పిలువ నట నుందు
                నా వలన నలుగు టుడిగి
                రావించు కొనరాదొకొ


20, సెప్టెంబర్ 2017, బుధవారం

ఎవరికైన ఎఱుకయ్యేనా



        ఎఱుకయ్యేనా  ఏనాడైనా
        ఎఱుకయ్యేనా ఎవ్వరి కైనా

           పవలనక రేయనకుండా
           ఎవరెవరి మనసుల లోన
           ఎవరెవరు నెలకొన్నారో
           ఎవరికైన ఎఱుకయ్యేనా

              ఎవరెవరి ఊహల లోన
              చివురెత్తే ఆశల వెనుక
              ఎవరెవరు కదలాడేరో
              ఎవరికైన ఎఱుకయ్యేనా

                 ఎవరెవరి కలల లోనికి
                 కవగూడి సందడిసేయ
                 ఎవరెవరు వస్తున్నారో
                 ఎవరికైన ఎఱుకయ్యేనా


29, ఆగస్టు 2017, మంగళవారం

తెలుగో యమ్మ తెలుగు!


సుమశీ యస్వీర్ గారి బ్లాగులో‌ ఈరోజున మాతృభాషను సేవించి మనగదయ్య అన్న సందర్భోచితమైన వ్యాసం చూసాను.

ఆయన ఒక పద్యం ముగింపులో 'దేవభాషాపుత్రి తెలుగుభాష' అన్నారు. అలా అనటం అంత సముచితం‌ కాదేమో‌నని నా సందేహం. ఈ విషయం లో‌ ఒక వ్యాఖ్య వ్రాద్దామని మొదలు పెడితే, ఇదిగో‌ ఇలా ఒక టపాగా తయారై కూర్చుంది.

తెలుగునిండా సంస్కృతం మమేకం‌ కావటానికి అప్పటి దేశకాలపరిస్థితులు కారణభూతం అయ్యాయి. అందుకు మనం‌ సంతోషిస్తున్నాం. తెలుగు స్వయం‌ప్రతిపత్తి కల భాష. ఇలా సంస్కృతమయం‌ కావటం వలన ఎంత లాభం‌ కలిగిందీ‌ అని కొందరూ ఎంతో‌నష్టం‌ జరిగిందని కొందరూ అంటూ ఉంటారు.

తెలుగు నిండా ఇప్పుడు ఇంగ్లీషు నిర్ధాక్షిణ్యంగా దూరిపోతోంది. ఒకప్పుడు, ఎంత నిర్ధాక్షిణ్యంగా అనండి ఎంత దయతో‌ అనండి ఎలా సంస్కృతం మన తెలుగును ఆవరించుకుందో అచ్చం అలాగే. ఈ రోజున మన పలుకబడులన్నీ ఆంగ్లీకరించబడుతున్నాయి. 

అన్నం‌ అనటం బదులు హోటళ్ళవాళ్ళు రైస్ అంటారు చూసారూ. అది ఇప్పుడు అందరి ఇళ్ళల్లోనూ‌ జోరుగా ఉంది. మంచినీళ్ళు అనటం‌ బదులు పిల్లామేకా అంతా ఇంట్లో కూడా వాటర్ అనేస్తున్నారు అలవోకగా. పాఠశాల అన్న మాటనో లేదా బడి అన్న మాటనో మీరు విని ఎన్నాళ్ళైనదో‌ తెలియదు - నేను ఈమధ్య ఎప్పుడూ వినలేదా మాటలు - అందరూ‌ స్కూల్ అనటమేను.

ఇలా తెలుగు ఆంగ్లీకరణకు లోను కావటం తెలుగువాళ్ళకు పెద్దగా మనస్సుకు పట్టటం‌ లేదనే చెప్పాలి. ఐతే నాబోటి ఛాందసులం‌ బాధపడుతూ అందుకు తీవ్రంగా కలత చెందుతున్న మాట మాత్రం కఠిన వాస్తం. దానికి ఋజువు ఏమిటంటే ఈ మాటలు వ్రాస్తున్న సమయానికి కొద్ది నిముషాల ముందే నేను లోలకం బ్లాగులో వ్రాసిన ఒక వ్యాఖ్యయే.  అది ఇలా ఉంది.

మిత్రులు వేమూరి వారూ, మీ సుదీర్ఘమైన ఈ టపాను చదివిన తరువాత కన్నీళ్ళు వచ్చాయి. ఏం చేస్తాం ప్రస్తుతం తెలుగు దశాదిశా ఏమీ బాగో లేవు. రేపోమాపో మరోసారి దేవుడు భూమ్మీదకు పంపేటప్పుడు, తెలుగువాడిగా పుట్టే అవకాశం గురించి ఆలోచిస్తే, ఇద్దామన్నా ఆయనకూ, అడుగుదామన్నా నాకూ, అది ఉండే అవకాశం ఉండదనే బెంగగా ఉంది. ఇకొంచెం కాలానికే తెలుగు అనే భాష ఉండేది అని వేరే భాషల్లో పుణ్యాత్ములు జాలిగా తలచుకొనే పరిస్తితి కదా. మీరు పోతన అంటున్నారు - ఈ కాలం పిల్లలకు అల్పుడెపుడూ పల్కు అంటూ వేమనపద్యం చెప్పినా ఒక్కముక్కా అర్థం కాదు! నా చిన్నతమ్ముడి కూతురు ఇంకా చిన్నపిల్ల - ఆమధ్య ఏనుగంటావేం ఎలిఫెంట్ అని చెప్పొచ్చు కదా అంది ఒక సందర్భంలో. ఇంకేం తెలుగు! ఇంక మనమే మన తెలుగును మర్చిపోకుండా వీలైనంతగా మననం చేసుకొని (మనలో మనమే మాట్లాడుకొని) సంతోషించాలి. కొబ్బరినీళ్ళు ఎవడిక్కావాలీ కోకాకోలా తప్ప, అమృతం ఎవడిక్కావాలి అరకప్పు కాఫీ తప్ప!
-తాడిగడప శ్యామలరావు.

చూసారు కదా నాకెంతగా ఈ ఆంగ్లీకరణం క్షోభను కలిగిస్తోందో. వేమూరి వారి వ్యాసం‌ కూడా చదవండి మా బాధ మరింతగా అవగతం అవుతుంది.

విషయానికి వస్తే తెలుగును ఆంగ్లం విజృంభించి ఆక్రమించటం కనీసం‌ మాబోటి గాళ్ళకు నచ్చటం లేదు.

అలాగే ఒకప్పుడు తెలుగులో‌ సంస్కృతం  ప్రవేశించి ఇంతింతై వటుడింతయై అన్నట్లుగా త్రివిక్రమావతారం ఎత్తి చివరకు తెలుగుకు సంస్కృతమే తల్లిభాష అనే నమ్మిక రూఢి అయింది. చివరికి అంతా జనని సంస్కృతంబు సకలభాషలకును అనటం మొదలెట్టారు.

శ్రీనాథమహాకవి నిర్మితిగా ప్రసిధ్ధిలో‌ఉన్న క్రీడాభిరామంలో

జనని సంస్కృతంబు సకలభాషలకును
దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స
జగతి తల్లికంటె సౌభాగ్యసంపద
మెచ్చు టాడుబిడ్డ మేలుకాదె

అని ఒక పద్యం‌ఉంది. నిజానికి క్రీడాభిరామం వ్రాసింది వినుకొండ వల్లభ రాయడు. అది వేరే‌ సంగతి.

ఈ‌ప్రద్యం విశేషప్రచారంలోనికి తెచ్చిన వ్యవహారం ఈ జనని సంస్కృతంబు సకలభాషలకును అన్నది.

అందరమూ‌ తెలుగుకు సంస్కృతం మాతృభాష అని దాదాపు గుడ్డిగా నమ్మే పరిస్థితి.

ఏమో మరొక వందేళ్ళు పోతే ఆ జనని స్థానం నుండి సంస్కృతాన్ని గెంటివేసి ఆంగ్లభాష తిష్ఠవేస్తుంది. తస్మాత్ జాగ్రత.

తెలుగు కూడా పూర్తిస్థాయి భాషయే. దాని నెత్తిమీదకు మరొక భాషను - అదెంత గొప్పదైనా - అదెంత పరమపవిత్రదేవభాషయైనా సరే కూర్చో  బెట్టటం అవసరం కాదు. అలా కూర్చోబెట్టి అదే తెలుగుకు తల్లి అనటం ఒప్పుకోను.

సంస్కృతంవలన తెలుగు పరిపుష్టం కావటం గురించి చర్చించటం లేదు. రేపు ఇంగ్లీషు పదాలవరద వలన తెలుగుకు అంతర్జాతీయస్థాయి వచ్చిందన్న ఉపన్యాసాలు భావితరాలు చేస్తాయేమో అన్నదీ ఆలోచించమంటున్నాను.

నాకు తెలుగుఛందస్సులు ఇష్టం అంటే ఒక ప్రముఖుడు నాతో అవంత బాగుండవండీ, సంస్కృతవృత్తాల్లో వ్రాస్తేనే తెలుగు కవిత్వం‌బాగుంటుంది' అన్నారు.

సంస్కృతం‌పొందిన స్థితినో  ఇంగ్లీషుపొందబోతున్న స్థితినో‌ ద్వేషించమని నేను చెప్పటం లేదు.

తెలుగు అనేది స్వయంగా ఒక భాష. అది మన అమ్మభాష. ఆసంగతిని మాత్రం మరవకండి ప్లీజ్ అంటున్నాను. అమ్మభాషను బ్రతికించి ఉంచుకుందుకు మీరు ఏమిచేయగలరో ఉడతా భక్తిగా అది చేయటాని ప్రయత్నించండని బ్రతిమాలుతున్నాను. నాకైతే ఆట్టే అశల్లేవనుకోండి. ఐనా అడగటంలో తప్పులేదు కదా.



xxxxxx

26, ఆగస్టు 2017, శనివారం

మన వెంకయ్యకు కూనలమ్మ నవరత్న సన్మానం.


ఇప్పటి ఉపరాష్ట్రపతికి
ముప్పవరపు వెంకయ్యకు
తప్పనిసరి సన్మానం
ఓ‌ కూనలమ్మా

తెలుగు గడ్డ పగులగొట్టి
వెలుగుతున్న భాజపాకు
కలిమి వెంకయ్య కదా
ఓ కూనలమ్మా

మాటకారి వెంకయ్యకు
మాటతప్పు వెంకయ్యకు
వాటమైన సన్మానం
ఓ కూనలమ్మా

కూటనీతి వెంకయ్యకు
ఏటి కంట సన్మానం
నేటి తెలుగు రాష్ట్రాల్లో
ఓ‌ కూనలమ్మా

వద్దు వద్దంటూనే
పెద్దపదవి కెక్కాడని
పెద్ద సన్మాన మంట
ఓ కూనలమ్మా

మన కన్నే పొడిచినా
మన తెలుగు వాడుకదా
మన వాడని సన్మానం
ఓ‌ కూనలమ్మా

ఆదుకొనక పోతాడా
ఏదో‌ ఒకనాటి కని
ఏదో‌ ఒక వెఱ్ఱి ఆశ
ఓ కూనలమ్మా

చేదు దిగమింగికొని
ఆదరించు దేవుడవని
చాదవ సన్మానమంట
ఓ కూనలమ్మా

ఈ పదనవరత్నాల్తో
ఓపికగా నేను కూడ
కాపించితి సన్మానం
ఓ కూనలమ్మా

25, ఆగస్టు 2017, శుక్రవారం

ఓ కూనలమ్మా!



వాదవివాదాలు
చేదుజ్ఞాపకాలు
వేదనాజనకాలు
ఓ కూనలమ్మా

తప్పులెన్నెడు చోట
ఒప్పు చూడని చోట
తిప్పలు పడనేల
ఓ కూనలమ్మా

అక్షరాలను తెచ్చి
లక్షణాలను కుక్కి
శిక్షించుటొక పిచ్చి
ఓ కూనలమ్మా

ఉరక వాదున జొచ్చి
కరకు మాటకు నొచ్చి
పరుగెత్త్తు టొకపిచ్చి
ఓ కూనలమ్మా

తనకేమి రాదాయె
పనిమాలి వాదాయె
జనులు నవ్వగ నాయె
ఓ కూనలమ్మా

పండగ పూటాయె
దండుగ వాదాయె
దండిగ బుధ్ధొచ్చె
ఓ కూనలమ్మా

14, ఆగస్టు 2017, సోమవారం

నల్లని వాడవని నవ్వేరా



అందచందాలవాడా అందరివాడా
నందునింటి పిల్లగాడా నావాడా

అల్లరి వాడవని నవ్వేరా జనులు
నల్లని వాడవని నవ్వేరా
పిల్లనగ్రోవి పాట మెచ్చేరా జనులు
చల్లని నవ్వులను మెచ్చేరా

మోజుపడి గొల్లతలు వచ్చేరా గో
రాజనాల రాకాసులు చచ్చేరా
రాజులంత నీతెలివి మెచ్చేరా యోగి
రాజులెల్ల నీమహిమ మెచ్చేరా

వేయినోళ్ళ సురలెల్ల పొగడేరా నా
రాయణుడం వీ వని మ్రొక్కేరా
నీయంత వాడ వీవె నినుచేర యీ
మాయతెర తొలగించి బ్రోవవేరా



మంచి బహుమానమిచ్చి మన్నించితివి


మంచి బహుమానమిచ్చి మన్నించితివి నా
కొంచెపుదన మెంచక కూరిమితో నీవు

ఇదిగో యీ తనువేనా యిదికాదు యిదికాదు
ఇదిగో యీ మనికియా యిదికాదు యిది కాదు
చెదరని సాన్నిధ్యమా చెప్పుకొంటి విదే యిదే
యిదే యిదే నీవు నా కిచ్చిన బహుమానము

నీ సన్నిధి లేకున్న నేనొక్క తరువు నేమొ
నీ సన్నిధి లేకున్న నేనొక పెనుశిల నేమో 
నీ సన్నిధి లేకున్న నేనొక్క జడుడ నేమొ
నీ సన్నిధి దొరకినది నీవాడ నైతి నిదే

చింతలేక నీసన్నిధి చేరియుంటినయ్యా
ఇంతకన్న బహుమానం బేముండు నయ్యా
అంతకంత కథికమై యనుభవైకవేద్య మైన
అంతులేని నీ ప్రేముడి యపురూప మయ్యా


13, ఆగస్టు 2017, ఆదివారం

నినుగూర్చి ననుగూర్చి కనుగొన్న వారెవరు

నినుగూర్చి ననుగూర్చి కనుగొన్న వారెవరు
వెనుక నేనాడైన వేడుకగ నేడైన

తనుమాత్రునిగ నన్ను తలచువారే కాని
కనుగొంటిరా నాదు కలరూపు నొకరు
నినునమ్మి యుందునని ననునమ్మ లేని
మనుజులెన్నడు నన్ను మది నెంచగలరు

అటనున్న దిటనున్న దంతయు నొకటన్న
స్ఫుటమైన సత్యమును జూచు వా రెందరు
కుటిలతర్కములందు కూలబడి నట్టి జను
లటమటమున తత్త్వార్థవేత్త లౌదురె

ఏవారలు మెత్తు రేవారలు మెచ్చ
రీవివరముల చింత లెందుకు మనకు
నీవునాకు నీకునేను కావలసిన దింతె
పైవారి తోడ మనకు పంతము లేల


11, ఆగస్టు 2017, శుక్రవారం

నీవే నేనుగ నేనే నీవుగ



నీవే నేనుగ నేనే నీవుగ
భావించిన శుభపక్షంబున నిక

బంధము కలదా బాధలు కలవా
సంధించగ ప్రశ్నావళి కలదా
గ్రంథము కలదా గాథలు కలవా
అంధలోక మే మనునో యననీ

లోకము కలదా శోకము కలదా
చీకటి కలదా వేకువ కలదా
యేకత్వము గా కితరము కలదా
ఈ‌ కాలం‌ బిక లేక పోవు కద

నేనుండెదనా నీవుండెదవా
ఈ‌ నేనును నీ వేమి పదములు
తానై నిండిన తత్త్వం బొకటే
జ్ఞానత్రిపుటియు లేనే లేదు



9, ఆగస్టు 2017, బుధవారం

జగ మిది కలయా ఒక చక్కని నిజమా


జగ మిది కలయా ఒక చక్కని నిజమా
తగు సమాధానము దయచేయ వయ్యా

కలయైనచో మరి కనులు తెరచి నేనేడ
కలగానిచో రేపు కనులు మూసి నేనేడ
విలువైన వివరము వినిపించవే
చెలుడా యిది నీవు కాక చెప్పేదెవరయ్యా

కలలలో పలుతావుల పలురూపుల నుందునే
అలలవలె మంచిచెడులు కలిగి మలగుచుండునే
చెలికాడ తెలుపవే యిలపై నాకు
కలుగు జన్మములు పెద్ద కలలోని సంగతులా

కలయందువా ఈ కల నీదో నాదేనో
కలకానిచో నా కలరూపు కథయేదో
చెలికాడ యికనైన దయచూపవే
తెలుపవే కల్లనిజము తీయతీయగా నీవు

1, ఆగస్టు 2017, మంగళవారం

నను నేను తెలియుదాక

నను నేను తెలియుదాక నిను నేను తెలియలేను
నిను నేను తెలిసితినా నే ననువాడ నేలేను

వెనుక నేను లేనే లేనని విని యుంటి నీవలన
కనుక నేను కలిగిన దెపుడో కనుగొన వలయును
మునుముందు నేనేమై పోవుదునో యెఱుగనయా
నను నేను తెలియలేని మనుజవేష మెందుకయా

ఇదిగో యీ‌యాట నీవే మొదలు పెట్టినావు కాదా
మొదలు తుది లేని యాట వదిలేది లేదు కాదా
అదనుచూచి యాట కీలక మంతా పసిగట్టాలంటే
అది నన్ను నేను తెలియునంత దాక కుదరదయా

తగ్గని పంతాలవాడా నెగ్గిన పందాలవాడా
సిగ్గరివలె దాగ నేలా ముగ్గులోకి  నీవూ రారా
లగ్గుగ నను నేను తెలిసి యొగ్గెద నన్నే రారా
నెగ్గే నీలోన కలిసి నెగ్గువాడ నే నయ్యెదరా
 

31, జులై 2017, సోమవారం

ప్రబంధాల్లో ప్రాసయతి ప్రయోగాలు - 2

ఇప్పుడు ఈ పరిశీలనలో రెండవ భాగం మొదలు పెడదాం.

తెలుగులో పంచకావ్యాలని పేరుపడ్డవి కొన్ని ప్రబంధాలున్నాయి. అవి మనుచరిత్రము, వసుచరిత్రము, ఆముక్తమాల్యద, పాండురంగమాహాత్మ్యము, పారిజాతాపహరణము అనేవి.

వరుసగా వీలైనన్ని ప్రబంధాలను చూడాలని అనుకుంటున్నాం‌ కదా. అందులో ఈ‌పంచకావ్యాలనూ‌ ముందుగా చూదాం. ఇప్పటికే మను, వసు చరిత్రములను చూడటం‌ జరిగింది.

ఈ‌భాగంలో ఆముక్తమాల్యదను పరిశీలిద్దాం.

అన్నట్లు ఇప్పటిదాకా ఈ ఐదురోజుల్లోనూ‌ కలిపి మొదటిభాగాన్ని చదివిన వారి సంఖ్య 46. ఇది ఎక్కువంటే ఎక్కువ, తక్కువంటే తక్కువ.  మరొక నిరుత్సాహకర విషయం ఏమిటంటే మొదటి ఇరవైనాలుగ్గంటల్లోనే 35 మంది చదువగా మిగిలిన నాలుగురోజుల్లోనూ‌ పదకొండు మంది చదివారు! బాగుంది కదా. ఒకరోజులో నా టపాకు రమారమి ఇరవైమంది దాకా చదువరులు వస్తున్నారు. అందుచేత ఒకరకంగా ఒకరోజులో ముఫైయైదు అంటే ఎక్కువే. ఇకపోతే ఒక సాహిత్యప్రక్రియకు సంబంధించిన వ్యాసానికి కేవలం నలభైయారుమంది చదువరులు రావటం ఒకింత నిరుత్సాహం‌ కలిగించేదే మరి.  అన్నట్లు శంకరయ్యగారు దయతో తమబ్లాగులో వ్యాఖ్యానిస్తూ మిగిలిన కవిమిత్రులను కూడా చదువమని సూచించిన సంగతిని కూడా అనుసంధానం చేసుకొంటే ప్రజలకు ఛందస్సంబంధి విషయాలపై ఉన్న ఆసక్తి చక్కగా వెల్లడవుతున్నది కదా అనుకుంటున్నాను.  ఇక విషయానికి వస్తున్నాను.

ఆముక్తమాల్యద.
ఆము. ౧.౩ పిండీకృతాంగ భీతాండజములు
ఆము. ౧. ౩ ధృతకులాయార్థ ఖండితసమిల్లవరూప
ఆము. ౧.౩ చరణాంతిక భ్రమ త్తరువరములు
ఆము. ౧.౩ దుందుభీకృత మేరు మందరములు
ఆము. ౧.౧౨ నీలమేఘముడాలు డీలు సేయఁగఁ జాలు
ఆము. ౧.౧౨ ఆయతంబగు కన్ను దోయితోడ
ఆము. ౧.౧౨ పులుఁగురాయనిచట్టుపలవన్నె నొరవెట్టు
ఆము. ౧.౧౨ హొంబట్టు జిఁగురెంటెంబు తోడ
ఆము. ౧.౧౨ లేములుడిపెడు లేఁజూపు లేమతోడఁ
ఆము. ౧.౧౩ రసికు లౌ నన మదాలసచరిత్ర
ఆము. ౧.౧౩ భావధ్వనివ్యంగ్య సేవధి గాఁగఁ జె
ఆము. ౧.౧౩ శ్రుతిపురాణోపసంహిత లేర్చి కూర్చితి
ఆము. ౧.౧౭ పొత్త మిటు సేయ నీ కుత్తరోత్తరాభి
ఆము. ౧.౧౯ అనలాక్షు ఘనజటా వనవాటి కెవ్వాఁడు
ఆము. ౧.౧౯ పుట్టు కామని లేని మెట్టపంట
ఆము. ౧.౧౯ ఎవ్వాడు తొగకన్నె నవ్వఁజేయు
ఆము. ౧.౧౯ వేవెలుంగుల దొరజోడు రేవెలుంగు
ఆము. ౧.౨౭ వనజేక్షణామనోధన పశ్యతోహరుం(డు)
ఆము. ౧.౨౭ మార్జితశ్రీవినిర్జిత నిర్జరాల(య)
ఆము. ౧.౩౦ అంభోరివసన విశ్వంభరావలయంబు
ఆము. ౧.౩౦ కకుబంత నిఖిల రాణ్ణికరంబుఁ జరణ మం(జీర)
ఆము ౧.౩౪ (భూమి)భృత్కటకం బెల్ల నెత్తువడియె యతిభంగం.
ఆము. ౧.౩౪ చారుసత్త్వాఢ్య యీశ్వరనారసింహ
ఆము. ౧.౩౪ పెంపుతో నీవు ధాత్రిఁ‌ బాలింపఁ గాను
ఆము. ౧.౩౬ తొలుదొల్త నుదయాద్రిశిలఁ దాఁకి కెరలు నీ
ఆము. ౧.౩౬ కోన బిట్టేర్చెఁ గొట్టానఁ దగిలెఁ
ఆము. ౧.౩౬ అవుల నా పొట్నూర రవులుకొనియె
ఆము. ౧.౩౯ తను భృశ శ్రాంతవేష్టన లగ్నబర్హి బ(ర్హంబు)
ఆము. ౧.౩౯ గోప వేషంబు సెడి తొంటి భూపవేష
ఆము. ౧.౫౯ (అం)జలికి నింద్రుండు నక్కొలువుఁ గోర
ఆము. ౧.౫౯ గవర లుంకించి వ్రేయఁ గొప్పవియు నవలి
ఆము. ౧.౫౯ కరమున నమర్పఁ బైఁటలో మరుని బటువు
ఆము. ౧.౬౦ (ని)గ్గులు దేరఁ బసుపిడి జలకమాడ
ఆము. ౧.౬౦ ముదుక గాకుండఁ బయ్యెదలోనె గేలార్చి
ఆము ౧.౬౦ కలయఁ జంటను వెంటఁ గలప మలఁద
ఆము. ౧.౬౦ (ముత్తె)ములు రాల గరగరికలు వహింపఁ
ఆము. ౧.౬౦ పొలసిననె యెట్టి నరునైనఁ గులముఁ తెలియఁ
ఆము. ౧.౭౬ నునుఁ బోఁక పొత్తిఁ గుట్టిన దొప్పగమితోడ
ఆము. ౧.౭౬ శాల్యన్య సూపాజ్య కుల్యాబహువ్యంజ(న)
ఆము. ౧.౮౫ ఇత్తెరంగున నవ్వైష్ణవోత్తముండు
అము. ౧.౮౫ జాగరూకత దైర్ధిక భాగవతుల
ఆము. ౧.౮౫ అలయ కవి పెట్టి సంతుష్టి సలుపుచుండె
మొత్తం ౮౯ గద్యపద్యాలు.


పంచకావ్యాలలో మూడవదైన రాయలవారి ఆముక్తమాల్యదా ప్రబంధంలో ప్రథమాశ్వాసంలో ప్రాసయతి నిర్వహణ చూసాం.  ఇందులో‌ హ్రస్వదీర్ఘాలసంకీర్ణత కొద్ది తావుల్లో వచ్చింది.  అవి

ఆము. ౧.౩ పిండీకృతాంగ భీతాండజములు
ఆము. ౧.౧౭ పొత్త మిటు సేయ నీ కుత్తరోత్తరాభి
ఆము. ౧.౨౭ మార్జితశ్రీవినిర్జిత నిర్జరాల(య)
ఆము. ౧.౭౬ శాల్యన్య సూపాజ్య కుల్యాబహువ్యంజ(న)
ఆము. ౧.౮౫ ఇత్తెరంగున నవ్వైష్ణవోత్తముండు

ఈ నాలుగు సందర్భాల్లోనూ ప్రాసస్థానంలో ఉన్నది ద్విత్వాక్షరమో సంయుక్తాక్షరమో, బిందుపూర్వకాక్షరమో కావటం గమనార్హం. అటువంటి సందర్భాల్లో తత్పూర్వాక్షరం ఎలాగూ‌ గురువే అవుతున్నది. అంతవరకూ చాలని రాయలవారి ఉద్దేశమా అన్నది ఆలోచనీయం. ఐతే ఈవిషయంలో మరింత లోతుగా - అంటే - ఆముక్తమాల్యద లోని మరికొన్ని అధ్యాయాలను కూడా పరిశీలించిన తరువాతనే ఒక అభిప్రాయానికి రావటం సబబు అనుకుంటాను.

మరొక సంగతి.  ప్రాసాక్షరం బిందుపూర్వకం ఐనప్పుడు పై ఉదాహరణల్లో ప్రాసయతికూడా బిందుపూర్వకం కావటం గమనార్హం. ఆ సందర్భాలు క్రింద విడిగా చూపుతున్నాను.

ఆము. ౧.౩ పిండీకృతాంగ భీతాండజములు
ఆము. ౧.౩ దుందుభీకృత మేరు మందరములు
ఆము. ౧.౧౨ హొంబట్టు జిఁగురెంటెంబు తోడ
ఆము. ౧.౩౦ అంభోరివసన విశ్వంభరావలయంబు
ఆము. ౧.౩౪ పెంపుతో నీవు ధాత్రిఁ‌ బాలింపఁ గాను

ఈ విషయంలో కూడా ఏమైనా సంప్రదాయం ఉన్నదా అని కూడా చూదాం పనిలో పనిగా.


27, జులై 2017, గురువారం

ప్రబంధాల్లో ప్రాసయతి ప్రయోగాలు

కొద్ది రోజుల క్రిందట కంది శంకరయ్యగారు ఈబ్లాగులో ఒక వ్యాఖ్యను ఉంచారు. చదువరుల సౌలభ్యం కోసం దానిని ఇక్కడ చూపుతున్నాను.

"ప్రాసయతిలో ద్విత్వాక్షరమైన ప్రాసాక్షరానికి ముందు రెండు చోట్లా కేవల గురువుంటే చాలదు, అవి కచ్చితంగా దీర్ఘాలై ఉండాలన్న నియమం ఒక టున్నదని చాలామంది భావిస్తూ ఉన్నారు. కాని ఇది (నేను చూచిన) ఏ లక్షణ గ్రంథంలోను లేదు. గతంలో 'శంకరాభరణం' బ్లాగులో శ్రీఆదిభట్ల కామేశ్వర రావు గారు ఈ విషయాన్ని ప్రస్తావించినపుడు అది తప్పని నేను భారత, భాగవతాలలోని ఉదాహరణాలతో చూపాను. ఆ పోస్ట్ ఇప్పుడు దొరకలేదు. పోచిరాజు కామేశ్వర రావు గారిచ్చిన అప్పకవీయంలోని క్రింది పద్యాన్ని చూడండి.
ప్రాఙ్నగ సమానధృతి సుధా*రుఙ్నిభాస్య
స్రఙ్నిచయ సక్తకంఠ దా*వాగ్ని పాయి (స్రఙ్ని- వాగ్ని)
వాఙ్మనోహరనుత యస*దృఙ్మహాత్మ
దిఙ్మహితకీర్తి యర్జున*యుగ్మభేది (దిఙ్మ- యుగ్మ) - (అప్ప. 3-328)
అలాగే ఈ ఉదయం పైపైన కర్ణపర్వాన్ని పరిశీలించినపుడు క్రింది ఉదాహరణలు కనిపించాయి.
ధాత్రిఁ బాలింపు సుస్థితిఁ *బుత్రపౌత్ర (కర్ణ.౫౭)
దీప్తకాంచన రస*లిప్తమై చెలువొంద (కర్ణ. ౬౦)
పాండవు చాపంబు *ఖండించె నీకోడు...(కర్ణ. ౧౯౨)
ఉ।దీర్ణదర్పుఁడై కప్పె న*క్కర్ణుఁ డధిప (కర్ణ. ౨౦౫)
పై ఉదాహరణలను పరిశీలిస్తే ప్రాసయతిలో ప్రాసకు ముందున్న అక్షరం గురువైతే చాలు. దీర్ఘహ్రస్వాల పట్టింపు లేదని అర్థమౌతుంది."

శంకరయ్యగారికి నేను ఇచ్చిన సమాధానం కూడా ఇక్కడ చూపటం సముచితంగా ఉంటుంది.  "మీ అభిప్రాయం బహు సబబుగా ఉంది. అప్పకవీయంలో చాలానే కప్పదాట్లున్నట్లుగా ప్రతీతి. దాన్ని కొంచెం ప్రక్కన పెడదాం. కవిత్రయమూ ప్రబంధకవులూ ఎలా వాడారో చూడాలి. మీరిచ్చిన భారతోదాహరణలు బాగున్నాయి. ఐతే కవిత్రయంలో ఇటువంటి ప్రయోగాలు సకృత్తుగానే ఉన్నాయా విస్తృతంగా ఉన్నాయా అన్నది చూడాలి. అదే విధంగా ప్రబంధప్రయోగాలూ పరిశీలించాలి. ఐనా అంత అభ్యతరకరం కానప్పుడు వీలైనంతవరకూ పాటించుతూ అది ఒక చాదస్తంగా మాత్రం అవలంబించనక్కర లేదనుకుంటే సరిపోతుంది. నేనైతే ఈ నియమం వలన కొంత శ్రావ్యత కలుగుతున్నదిగా భావించి పాటిస్తున్నాను. తెలుగు ఛందస్సుల్లో సంస్కృతఛందస్సుల్లోవలె అంతర్లీనమైన లయ అంటూ ఉండదు కాబట్టి దాన్ని ఇతరవిధాలుగా సముపార్జించవలసి ఉంటుంది. వాటిలో ఒకటి ప్రాసయతి కూడా - నిజానికి ప్రాసయతి ఇచ్చిన అందం తెలుగు పద్యాలకు అక్షరసామ్య మైత్రి అంతగా ఇవ్వటం లేదనే నా అభిప్రాయం. ఎందుకంటే అక్షరసామ్యమైత్రిలో ఉన్న కిట్టింపువ్యవహారం ప్రాసయతిలో లేక అది చాలా సహజమైన యతిమైత్రిగా విరాజిల్లుతోందని నా మతం. ఇప్పుడు మనం ఉందా లేదా అని వితర్కిస్తున్న నియమం ప్రాసయతికి అందాన్నిచ్చేదే - దీన్ని కొంచెం సడలించటం అభ్యంతరం కాదు కాని పాటించటం మరింత సొగసు. ఇప్పుడు నాకు మరొకటి తోస్తోంది. తెలుగు జానపదసాహిత్యంలో ప్రాసయతి చాలా సాధారణం అది ఈ నియమాన్ని సమర్థిస్తున్నదా లేదా అన్నది కూడా అవశ్యం పరిశీలనీయం.

లోగడ ఈనియమం గురించి తెలియక నేను ఇటువంటి ప్రయోగం నేను చేసినప్పుడు గురువర్యులు నేమాని రామజోగిసన్యాసిరావుగారు నాకీ నియమం గురించి తెలియజేసారు.
"

ఐతే ఈ విషయంలో కొంత లఘుపరిశీలన అవసరం అనిపించిది.  వివిధప్రబంధాల్లో  మనమహాకవులు ప్రాసయతిని ఎలావాడారో అన్నది స్థాలీపులాకన్యాయంగా పరిశీలిద్దాం. కొన్ని ప్రబంధాలు తీసుకొని వాటిలో ప్రథమాధ్యాయాలు మాత్రం పరిశీలిద్దాం. అన్నీ‌ ప్రథమాధ్యాయాలేనా అంటే అవును. పక్షపాతం‌ ఉందని అనుకోరాదు కదా ఎవరైనా? కావాలని నాకు నచ్చిన సిధ్ధాంతానికి అనుకూలంగా ఉండే కావ్యాలో అధ్యాయాలో తీసుకొని పాఠకులను తప్పుదారి పట్టించానన్న అనుమానం ఎవరికీ రాకూడదు కదా.

మనుచరిత్రము
1.5 రుచి కించిదంచిత శ్రుతుల నీన
1.5 ఇంగిలీకపు వింత రంగులీన
1.5 పుండరీకాసనమున కూర్చుండి మదికి
1.5 నించు వేడుక వీణవాయించు చెలువ
1.5 నలువరాణి మదాత్మలో వెలయుగాత
1.8 (భా)షగ నొనర్చి జగతిఁ బొగడు గనిన
1.8 నన్నపార్యు దిక్కనను గృతక్రతు శంభు  (యతిభంగం?)
1.11 ఉదయాచలేంద్రంబు మొదల నెవ్వని కుమా
1.11 అరిగాపు లెవ్వాని ఖరతరాసి
1.11 ఆపంచగౌడ ధాత్రీపదం బెవ్వాని
1.11 రాజపరమేశ బిరుద విభ్రాజి యెవ్వఁ(డు)
1.12 శరదిందు ముఖులు చామరము లిడగ
1.12 సామంతమండనోద్దామ మాణిక్యాంశు
1.12 మండలం బొరసి యీరెండ కాయ
1.12 మూరురాయరగండపెండారమణి మ(రీచి)
1.18 అనలాక్షు ఘనజటావనవాటి కెవ్వాడు
1.18 పుట్టు గానని మేని మెట్టపంట
1.18 ఎవ్వాడు దొగనన్నె నవ్వజేయు
1.18 వేవెలుంగుల దొరజోడు రేవెలుంగు
1.26 వనజేక్షణా మనోధన పశ్యతోహరుం(డు)
1.26 ఆర్జితశ్రీ వినిర్జిత నిర్జరాల(యేశ్వరుడు)
1.30 అంభోధివసన విశ్వంభరావలయంబుఁ
1.30 కకుబంత నిఖిలరాణ్ణికరంబుఁ జరణ మం(జీరంబు)
1.34 పెంపు మీఱంగ ధాత్రిఁ బాలింపుచుండ
1.37 తొలుదొల్త నుదయాత్రి శిలఁ దాఁకి తీండ్రించు
1.37 కోన బిట్టేర్చెఁ గొట్టానఁ దగిలెఁ
1.37 అవుల నా పొట్నూర రవులు కొనియె
1.42 వేదండ భయద శుండాదండ నిర్వాంత
1.42 శ్రమబుర్చురత్తురంగమ నాసికా గళ
1.42 (ఖే)లనములు దండఘట్టనలు గాఁగఁ
1.42 మూరురాయర గండాక వీరకృష్ణ
1.50 ముదిమది దప్పిన మొదటివేల్పు
1.50 బింకాన బిలిపింతు రంకమునకు
1.50 మునుసంచి మొదలిచ్చి మనుపదక్షు(లు)
1.52 పులుపు మధుకరాంగనలకుఁ బోలె
1.54 వరణాతరంగిణీ దరవికస్వర నూత్న
1.54 కమలకాషాయ గంధము వహించి
1.54 తతియు నుదికిన మడుఁగుదోవతులుఁ గొంచు
1.54 వచ్చు నింటికిఁ బ్రజ తన్ను మెచ్చి చూడ
1.59 మొగముతోలు కిరీటముగ ధరించి
1.59 ఐణేయమైన యొడ్డాణంబు లవణిచే
1.59 అక్కళించిన పొట్ట మక్కళించి
1.59 మిట్టయురమున నిడుయోగ పట్టె మెఱయఁ
1.59 చెవుల రుద్రాక్షపోగులు చవుకళింప
1.60 ఇష్టమృష్టాన్న కలన సంతుష్టుజేసె
1.66 దొడ్డిఁ బెట్టిన వేల్పుగిడ్డి కాఁపు
1.66 కడలేని మమృతంపు నడబావి సంసారి
1.66 సవిధమేరునగంబు భవనభర్త
1.69 కాన వేఁడెద ననిన న మ్మౌనివర్యుఁ (డు)
మొత్తం 83 పద్యాలు.

వసుచరిత్రము
1.2 సకలలోకాభివంధ్యకలాకలాపంబు
1.2 దొరయు నెమ్మోము చందురుని తోడ
1.2 గిరిమథనయత్నమున దోఁచు సిరి యశేష
1.6 ఘనఘనాఘనలక్ష్మి నెనయు కొ ప్పిరుగడ
1.6 ఇరువంకఁ కుండలిస్ఫురిత కర్ణ(ము)
1.6 ముడివోని మిన్కులీనెడు పేరు లిరుదెస
1.6 ఇరుదెస కమలబంధురకరంబు
1.6 ఇరుమేన రతిమనోహరవిభూతి
1.6 మగని సామేన నిలచిన యగతనూజ
1.8 ధరణి నెవ్వాడు దానవద్విరదదళన
1.9 బడి నాగమము లెల్ల నడపె నెవ్వఁ(డు)
1.15 (చామ)రములు వీవంగఁ బేరోలగమున నుండి
1.28 అతులిత శ్రుతిమార్గగతుల నెసఁగఁ
1.28 పరగు కఠినాద్రి జడలుఠజ్జరఠకమఠ
1.28 కుటిలతాసహభూసౌఖ్యఘటన భూరి
1.30 ఏరాజు భూరితేజోరుణాలోకంబు
1.30 లోకంబు తమము నిరాకరించు
1.30 ఏ ధన్యు బాహాధరాధరాభోగంబు
1.30 ఏ పుణ్యు నభిరూప రూపానుభావంబు
1.30 ఏ భవ్యు శుభకీర్తిశోభావిహారంబు
1.30 అనుపమస్వాంతు డాశ్రితవనవసంతు(డు)
1.30 (ని)శాంతుఁ డగు రామమేదినీ‌కాంతుఁ డలరు
1.34 వలయంబు చేకొని నిలువఁ డేని
1.34 శ్రుతిదూరభోగసక్తత విఱ్ఱవీఁగి తాఁ
1.34ఆర్య సత్కారకారి యౌదార్య విభవ
1.34 ధారియై మించు శ్రీరంగ‌శౌరి కెపుడు
1.36 తన కూర్మిఱేని నప్పుననె ముంచె
1.36 కమల యే నిశ్చల రమణు పేరెదకు మో(పై)
1.36 సతి యే యచండిక పతి జట్టుకూఁతురై
1.36 జగడాలు పచరించి సగము చేసెఁ
1.36 కీర్తి బలవృధ్ధి నిర్మలస్ఫూర్తు లొసఁగు
1.41 జగతి నీ మేటికని నృపుల్ వొగడ నెగడె
1.41 కాహళుఁడు తిమ్మవిభుఁ డాజిదోహలుండు
1.46 బిబ్బీలకు ముసుంగు లబ్బఁ జేసె
1.46 ఘనభేరికాధ్వనుల్ విని గుండియలు వ్రీల
1.46 వ్రాలు మల్కలకు గోలీలు సేసె
1.46 ఉడుగని విభ్రాంతి దడగాళ్ళు వడనిల్చు
1.46 జడధు లెల్లను గాలి నడలు సేసెఁ
1.46 అనుచు శిరముల దాల్తు రెవ్వని సమగ్ర
1.48 రతినిభ రామానుగతమైత్రిపై రోసి
1.48 సేతుకాశీతలాంతరఖ్యాత యశుఁడు
1.56 పలు చాపలములఁ బుట్టలు మెట్టఁ జనువారిఁ
1.56 తత్తరంబున గ్రుచ్చి యెత్తుకొనదు
1.56 కాంచదో విజయశ్రీల బెంచదో ప్ర(తాప)
1.58 పఱచునెడ శక్తిమఱచియు మఱవఁడయ్యెఁ
1.60 నలత నొందదు వినిర్మల సుధాధామ కో(పరి)
1.60 శ్రమము నొందదశేష కమలాకరాభోగ
1.62 ఘనశీధురక్తలోచన యుక్తిఁ గడ నుండు
1.62 నరకహేతుహిరణ్యహరణవృత్తిఁ‌ జరించు
1.63 పుట్టినింటికి మథనంబు మెట్టినింటి
1.63 అమితదోషాహతయుఁ గూర్చు కమలఁ దెగడి
1.65 అనుచు ధర నిందిరను భోజతనయ నార్య
1.68 బలునాహినుల మించు మలకల ఘననామ
1.68 కంబులు దూల మూలంబు లెత్తు
1.68 అనఘ తిరుమలరాయనందన సమిద్గ(భీర)
1.68 సాహసోదగ్రబిరుదవరాహమూర్తి
1.74 (అ)పారకీర్తిమతల్లి హారవల్లి
1.74 వారినిర్ఝరధార హీరరశన
1.74 అంగమున కెవ్వని చమూతురంగకోటి
1.76 బింకంపుసానుల నంపరావడి నెల
1.80 చెక్కునొక్కదె యంచు దిక్కరిగ్రామణి
1.80 అక్కుజేరదె యంచు రిక్కరాయ(డు)
1.80 కంటికబ్బదె యంచు దంటచిలువ
1.80 తన చెలిమి కాసపడ నొచ్చె మునికి వారిఁ
1.82 ముదిపన్నగములలో మొదటివాఁడు
1.82 తన యొంటిపంటిచేతనె యంటునాదికా(లము)
1.82 (కా)లము ఘోణి పాండురోమములవాఁడు
1.82 తన భుజాదండమున నుండఁ దనరుచుండు
1.82 భావజనిభుండు వేంకటక్ష్మావిభుండు
1.85 ఎంతకాలము మహాశాంతసంగతి దివ్య
1.85 ఎంతకాలము గిరుల్ సంతతాభ్యున్నతి
1.94 వరసుమనోభవ్యతరుల కావల మ(త్యలఘు)
1.94 అలఘుకలాపాలికలకు భరణి
1.94 సరిలేని తెలిముత్తె సరుల కొటారు క(ల్యాణ)
1.94 సురుచిరమణుల కాకరసీమ శ్రుతిహిత
1.94 సరసుల కారామసరణి శ్రీరంగగే(హ)
1.94 (వజ్ర)దంతురప్రాంతగంగా నిరంతరాగ్ర
1.98 అని వెన్కముందు జూడని కుమారు(లు)
1.98 అరిమెచ్చఁ గరములు నెరపని యిను లాల(మున)
1.98 అనయంబు నడకతప్పని గోత్రపతు లెప్పు(డును)
1.98 (ఎప్పు)డును సీదరములేని యనఘభోగు(లు)
1.107 అలరుఁ దొడలును మృదుపదంబులు నొనర్చి
1.109 చెలువ మాటితివేల కలువచాలదియుఁ గ(ప్ప)
1.116 తనదానధారాఖ్యవనధికి మిన్నేఱు
1.126 లలనాజనాపాంగ వలనా వస దనంగ
1.126 అసానిలవిలోల సాసవరసాల
1.126 (క)మలినీసుఖిత కోకకులధూక(ము)
1.26 అతికాంతసలతాంతలతికాంతర నితాంత
1.26 రతికాంతరణ తాంతసుతనుకాంత
1.126 భాసరము వొల్చు మధుమాసవాసరంబు
1.129 మును సుమనోరాగమున వసంతము సూపెఁ
1.129 మదనదేవోత్సవక్రీడఁ‌ బొదలు ననిన
1.126 వరులుఁ దరుములు విరిలయోవరుల వరలు
1.134 ఏపారు పొదరిండ్ల నాపాటలాశోక
1.134 దీపార్చిఁ గనకకలాప మరసె
1.134 సాలావలులు దాఁటి యేలాలతావార
1.134 నానామధురనవ్యగానామృతము మెచ్చి
1.134 శంకారహితధీరహుంకారశుకభటా
1.134 ఒలికిన రసంబు లురులిన ఫలము లధిపు
1.134 మ్రోలనిడి పల్కి రుద్యాలపాలు రపుడు
1.134 అలరె విరులెల్ల పూపలు దలలు సూపెఁ
1.134 ఇమ్ములై మరుహజారమ్ములై పొదలుండ
1.134 తెప్పలై నెత్తావి కుప్పలై పుప్పొళ్ళు(రుల)
1.134 (ఉ)రుల గందవొడి త్రోవఁ జిలుకవలదు
1.134 మొత్తమై మారుతాయత్తమై గంబూర(ము)
1.134 ఎగయ వితానముల్ బిగియవలదు
1.144 తగుపచ్చపని నిగనిగనినొగలు
1.144 ధట్టంబు మాడ్కిఁ గెంబట్టుపరపు
1.144 పగడాల కంబాల జిగిమించుపుష్యరా(గపు)
1.149 నృపమౌళిభవసువర్ణపరాగములు సువ(ర్ణ)
1.149 లలితమాగధలోక కలకంఠగానంబు
1.149 కలకంఠగానంబు నలిమి కొనియె
1.149 తతవాదకసమీరహతకిన్నరీరుతుల్
1.151 కీరరాజీకృతసజీవతోరణములుఁ
1.151 పొంగు నెలమావి కురుజు లభంగ నవఫ(లా)
1.158 కీరభాషలఁ‌ గర్ణికారశాఖ
1.158 వన్నెగా నగియె లేఁబొన్న తీఁగె
1.158 సురభిళస్వసనంబు నెరపె సింధుకవల్లి
1.158 సన్నుతాచారముల కడి సన్నకతన
మొత్తం 166 పద్యాలు.

ఇప్పటికి మనుచరిత్రము, వసుచరిత్రము అనే రెండు ప్రబంధాలనుండి ప్రథమాధ్యాయాలు పరిశీలించాం. మనుచరిత్రం ప్రథమాధ్యాయంలో ఒక సందర్భంలోనూ వసుచరిత్రం ప్రథమాధ్యాయంలో రెండుసందర్భాల్లోనూ తప్ప, మిగిలిన అన్నిసందర్భాల్లోనూ‌ ప్రాసయతిని వాడిన చోట్ల ప్రాసపూర్వాక్షరదైర్ఘ్యాన్ని పరిగణనలోనికి తీసుకోవటం కనిపిస్తున్నది. ఈపరిగణన తప్పిన స్వల్పసంఘటనలను ఎరుపురంగు అద్ది చూపాను. వసుచరిత్రలో ఒక సందర్భంలో ల-ళ ప్రాసకనిపిస్తే దానికీ రంగువేసాను!

లక్షణకారులు ప్రాసపూర్వాక్షరదైర్ఘ్యాన్ని పరిగణనలోనికి తీసుకోవటం అనే విషయాన్ని ఎందుకు అక్షరబధ్ధం చేయలేదో తెలియదు.

ఐనా కేవలం రెండుప్రబంధాలను అందులోనూ‌ చెరొక అధ్యాయమూ చూసి ఎలా నిర్ణయిస్తారూ అన్న అభ్యంతరాన్ని అవశ్యం ఆమోదించవలసిందే.

ఇప్పటికే టపా దీర్ఘంగా ఉంది. కాబట్టి ప్రస్తుతానికి ఇక్కడితో ఆపుదాం. మరొక టపాలో మరొక రెండు ప్రబంధాలనూ పరిశీలిద్దాం. క్రమంగా వీలైనన్ని ప్రబంధాలను గాలించిన తరువాతే ఒక నిర్ణయానికి రావచ్చును. ఇబ్బంది లేదు.

25, జులై 2017, మంగళవారం

పొరబడినాను పుడమి జేరితిని

పొరబడినాను పుడమి జేరితిని
నరునివేష మిది నాకేలా

పొలుపుగ నీతోకలసి యుందు దు
ర్బలచిత్తుడనై  పడితి నిచ్చట
యిల నీసన్నిధివలె నుండేనా
తెలిసివచ్చె నా తెలిమిలేమియే

నీపద సన్నిధి నెలకొని యుండక
యాపద కేటికి నాత్రపడితిని
కాపగు నీదయ కడబెటట్టితిని
పాపినైతి నను కోపగించకు

ఇందున నీకుట్ర యేముండునులే
ఎందుకు  చెడితినో యేమిదోసమో
పొందిన చేదెల్ల పోగొట్టవె చే
యంది కావవె ఓ అనురాగమయా



ఎన్నెన్ని జన్మంబు లెత్తెనో వీడు

ఎన్నెన్ని జన్మంబు లెత్తెనో వీడు
వెన్నంటి నీవుండ వేడుకొను వాడు

తన్ను తానెరుగునో తానెరుగడో కాని
నిన్ను మరువక యుండు నియతి కలవాడు
మన్నించు నీవుండ మరియింక కొరత
యున్నదా యేమి యనుచున్నట్టి వాడు

ఏమాయ లోకాల నెల్ల ముంచెత్తునో
యామాయ నీలోన నడగు ననువాడు
భూమి నేరూపమును పొంది వీడున్నను
తామసించక నిను తవిలియుండెడువాడు

ఏనాడు నీకన్య మెంచకుండెడు వాడు
కానరాని నీకై కలలెన్నొ కనువాడు
తాను నీవాడనని తలచుచుండెడి వాడు
ఏ నాటి వాడొ యీ జీవుడు నీవాడు



23, జులై 2017, ఆదివారం

ఎంత చెడినను నీతో కొంతపోలిక కలదు


ఎంత చెడినను నీతో కొంతపోలిక కలదు
సుంత విచారించి చూడవయ్యా నీవు

చేరి భక్తులు నీకు చేర్చినవియే కాక
పేరేమియును లేని పెద్దవాడవు నీవు
సారెకు ధరణిపై జనియించితిని కాన
పేరు లేని నాకు వేలాది పేర్లాయె

హృదయమిచ్చిన వారి యెదుట నుందువు గాన
ఇది నీకు నెల వనుచు నేరీతి జెప్పుదు
పదివేల  చోటుల నుదయించితి గాన
యుదదిమేఖల నన్ని యూళ్ళు నావాయె
 
కోరుజీవుని యూహ కొలది రూపమె కాని
యూరు పేరేనా నీ కొకరూపమును లేదు
ప్రారబ్ధమున జేసి పలురూపులగు గాని
యారయ నొకరూప మనగ నాకును లేదు


21, జులై 2017, శుక్రవారం

నీ యలసట తీరునటుల ..


హాయిగా మదీయహృదయహర్మ్య మందు విడిదిసేసి
నీ యలసట తీరునటుల నిలువుమా దయాంబురాశి

మూడులోకముల లోని వాడవాడ లందు జనుల
గోడువినుచు తిరుగుచుండు వాడవైతివే నీవు
చూడు మెంత అలసితివో నేడే విచ్చేయవయ్య
గూడుకట్టినట్టి వేసట వీడుదాక విశ్రమించ

కొంతతడవు విశ్రమించ కొంపమునిగి పోవునా
యెంతమంది లేరు తమ వంతుసేవ చేయగా
సుంతసేపు లోకావనశుభకార్యము తీర్చువార
లంతటి నీ పరివారుల కథికారము లిచ్చి రమ్ము

ఆవియివి నిన్నడుగదలచి యరుగుదెంచు మందునా
కవనంబులు వినిపించ గలుగుదునని తలతునా
భువనంబులు నన్ను చాల పొగడునని పిలుతునా
అవసరమిది నీకు వచ్చి హాయిగా విశ్రాంతి గొనుము


20, జులై 2017, గురువారం

నువ్వూ నేనూ - 7


కనరాని నీ కొఱకై కలలుగనుట మానేనా
వెనుకటి మనయింటి జాడ వెదుకుట మానేనా

వినరాని మాటలెన్నో విన్నానే నినుగూర్చి
నను నీవు నేలపై మనవిడచినా వంటూ
పనిగొని అది లీల అని చాటుకొనే వంటూ
మనమిద్దర మొకటేగా నను నీవు విడచేవా

నిందకూడ విన్నానే నీవు పెద్దదొంగ వంటూ
ఎందెందో దాగుంటూ ఏనాడూ చిక్కవంటూ
ఎందుకిలా చేసేవో ఎవరికైన తెలిసేనా
ముందటి మనస్నేహమే మొనసి నాకు తెలిపేను

తెలిసి తెలియని తత్త్వమవై దాగుట నీక్రీడ
తెలియాలని తహతహతో తిరుగుట నా క్రీడ
తెలియునిది నీకు నాకు తెలియదు జగ మీక్రీడ
కలసితినా నిన్ను నేను నిలుచిపోవు నీక్రీడ


దేవుడికో విన్నపం

నీకు మ్రొక్కుట కొఱకునై నాకు రెండు
హస్తములు కల్గె దేవుడా యందువలన
చెడ్డ వారల కెన్నడు చేతులెత్తి
వందనము చేయు దుర్దశ పట్టనీకు

నీవిభూతులు మీఱిన తావులందు
సంచరించగ కలిగె నీ చరణయుగళి
దుష్టులుండెడు చోటులు త్రొక్కకుండ
వాని నేవేళ రక్షించ వయ్య నీవు

నిన్ను చూచుట కొఱకునై నాకు రెండు
కన్నులివి కల్గె దేవుడా కనుక నీవు
కలుష మతులను కనులలో కనులు పెట్టి
చూచు దుర్దశ గలుగక కాచవయ్య

నీ కథామృతమాలింప నాకు గల్గె
శ్రవణములు రెండు దేవుడా చవుకబారు
సంగతులు విన నెప్పు‌డు పొంగులెత్తు
నట్టి దుర్దశ రాకుండ నరయవయ్య

సర్వదా నీదు నామాళి జపము చేయ
కలిగె దేవుడా యీ జిహ్వ కనుక నీవు
పనికిరానట్టి మాటలు పలుకు నట్టి
బేల తనమది రానీక యేల వయ్య

నీకు తగినట్టి దివ్య మందిరము కాగ
నొప్పి యున్నది మనసిది యుర్విజనులు
దాని దరిజేరు నట్టి దుర్దశను నాకు
పట్టనీయక రక్షించ వలయు నీవు

దేహమా యిది నీదయా దృష్టి వలన
కలిగె నిది నిన్ను సేవింప కాంక్షచేయు
నితరులను కొల్వ దిది దీని వ్రతము గాన
దేవుడా యది నెఱవేర నీవె నీవు

19, జులై 2017, బుధవారం

నేను - 6


నిజమా ఆ నిజమేదో నీవు నే నెఱుగుదుము
ఋజువులు కావలయునా కృపతో నను బ్రోవుము

నేను నీవను మాట యేనాడు కలిగెనో
ఆనాడే నీవు నేను నయ్యో యెడమైతిమి
కానరాని దైవమవై కదలిపోతివి నీవు
దీనుడనై నీకొఱకై తిరుగుచుంటిని నేను

వెలుగుచీకటుల మధ్య వెదకుదునో లేదో
యిలను స్వర్గమును గాలించుదునో లేదో
కలలలో నిన్నే నే పలవరింతునొ లేదో
తెలియరాని నీకే తెలియును నిజమేదో

నేను నేనను వీని నీవే కలిగించితివో
మానక యే మాయయో మరి నన్ను చేసెనో
కాని మ్మీ దూరమే కఠినమైన నిజము
పూనుకొని నీవే నను పొదువుకొన వలయును


17, జులై 2017, సోమవారం

నేను - 5


మాటలాడ వలెను నీతో మరల నొక్కసారి రావో
నాటకాలు కట్టిపెట్టి నన్ను కలియ నిటకు రావో

నా గాటపు చింత నీకు నమ్మకము కాదేమీ
దాగియుండి నీవు నన్ను దయచూచెడి దేమీ
బాగున్నది నీవైఖరి పంతగించ కతమేమీ
నా గోడును వినుటకైన నన్ను కలియ రావేమీ

ఉదితమైన అహమిక న న్నుర్విపైకి తేనేలా
అదిగో ఆనాడు నన్ను వదలి నీవు పోనేలా
ఇదిగో ఈనాటి దాక నెదురు చూపు నాకేలా
సదయా యికనైన నీవు జాలి చూపి రావేలా

నీవిభూతి కాని దొకటి నిఖిలవిశ్వమున లేదు
నీ వినోదమే సృష్టి నీవు నేను వేఱు కాదు
జీవుడ నని నాటకాలు చేయపాడి కాదు కాదు
రావయ్యమహానుభావ రమ్ము మిన్న కుండరాదు


4, జులై 2017, మంగళవారం

నల్లనయ్య ఎందుకు నలుపు?

ఈరోజున నీ కెలా గంటు కొనె నల్పు నీరజాక్ష ! అంటూ లక్కాకుల వేంకట రాజారావు గారు తమ సుజన - సృజన బ్లాగులో ఒక మంచి ప్రశ్న వేసారు.

అంతటా తెలుపే నీ చుట్టూ - కాని నీకే ఎలా వచ్చిందీ నలుపూ అంటూ ఆయన ఒక మంచి పద్యం వ్రాసారు.
సమగ్రత కోసం ఆయన పద్యాన్నీ ఇక్కడ ఉటంకిస్తున్నాను.

దేవకీ వసుదేవు దేహచాయలు తెల్పు
నంద యశోద వర్ణాలు తెలుపు
రాధికా రమణీయ రాగబంధము తెల్పు
రుక్మిణీ భక్తిస్థ రుచియు తెలుపు
తగ రతీ మన్మథ తాదాత్మ్యములు తెల్పు
మునుల తపో ఙ్ఞాన ములును తెలుపు
భారతాంతర్గత భావ జాలము తెల్పు
గీతామృతంపు సత్కీర్తి తెలుపు

బ్రహ్మ తెలుపు సరస్వతీ ప్రమద తెలుపు
లక్ష్మి తెలుపు శేషాహి తల్పమ్ము తెలుపు
పాల సంద్రమ్ము తెలుపు మా భక్తి తెలుపు
నీకెలా గంటుకొనె నల్పు నీరజాక్ష !


ఈ ప్రశ్నకు ఆ శ్యామలాంగుడే వచ్చి సమాధానం చెప్పాలి మనకు న్యాయంగా. కాని ఏంచేస్తాం?  తన గురించి ఎవరేమనుకున్నా ఆయనకు పట్టదాయె. దూషణభూషణాలకు ఆయన అతీతుడు కదా. ఐనా మనం మాత్రం ఏమీ దూషణ చేయటం లేదే. ఏదో మన ఆశ్చర్యాన్ని మనం వెలిబుచ్చాం. ఇందువల్ల నయ్యా అంటే నల్లనయ్య సొమ్మేం పోతుంది చెప్పండి. కాని ఆయన మహా మొండి వాడు.

మొండివాడు రాజుకన్నా బలవంతుడని ఒక సామెత. మరి  ఆ రాజే మొండివాడైతే అన్న చిలిపి ప్రశ్న మనకి బోల్డు సార్లు తట్టి ఉంటుంది కదా? ఒప్పుకుంటారా? అలాంటప్పుడూ,   అన్ని లోకాల్నీ యేలే మహాప్రభువు మహావిష్ణువే మొండి వాడైతే ఇంకేం చెప్పేదీ అని!

చెప్పేందు కేమీ లేదు. సమాధానం ఇదీ అని మనం ఊహించుకో వలసినదే. తప్పదు మరి!.

అవునయ్యా కన్నయ్యా ఇందు చేత కదా అని అంటే?

ఆయన ఒక చిరునవ్వ్హు విసిరి ఊరుకుంటాడు.

అది తప్పైనా చిరునవ్వే అయన మన కిచ్చే జవాబు!
అది ఒప్పైనా చిరునవ్వే ఆయన మన కిచ్చే జవాబు!

అంచేత చూసారూ? మన కొక సదుపాయం ఉంది.  అన్నటు సదుపాయం అంటే రూఢార్థంగా ఇంగ్లీషు వాడు ఫెసిలిటీ అంటాడే అది అనేసుకుంటున్నాం కదూ. తప్పులేదు. కాని యోగికమైన అర్థం వేరే కూడా ఉందిగా? సదుపాయం అన్న మాటని విడదీస్తే సత్+ఉపాయం అని కదా. అంటే మంచి ఉపాయం అన్నమాట. ఇక్కడ ఆ యోగికార్థం ఎలా పనుకొస్తుందయ్యా అంటే అపాయం లేనిదే కదా అసలైన ఉపాయమూ అన్నమాట ఇక్కడ వర్తించేస్తోంది మరి. అదెలాగో చూడండి.

సదుపాయమా,  అదేమిటీ? అంటే మనకు తోచిన జవాబును మనం తయారుచేసుకోవటమే ఆ సదుపాయం అన్నమాట.

కాదని ఆయన అనడుగా మరి?

ఆయన అవునన్నా అనకపోయినా కాదని అనడు కాబట్టీ అసలే కరుణాసముద్రుడూ వగైరా బిరుదులన్నీ మీదేసుకున్న వాడు కాబట్టీ మననేమీ అనడు కాబట్టీ మన ఊహ మనం చేసేయటం వలన అపాయం లేదూ అన్నది ఇక్కడ అసలు విషయం అన్నమాట.

అందుచేత ఏమీ బదులీయడే ఈ శ్యామలాంగుడూ,  అసలు సంగతి ఏమిటా అంటే ఇదే ఐయ్యుంటుందీ  అని శ్యామలీయం ఒక ఆలోచన చేసేస్తున్నాడు.

వర్ణముల పట్ల లోకవివక్ష మెండు
తెల్లవాడికి కోరిక తెల్లపిల్ల
నల్లవాడైన కోరేది తెల్లపిల్ల
నల్లపిల్లను కోరెడు నాథు డెవడు

అంత వరకేల నలుపన్న కొంత లొచ్చు
తోచియేక దా యీప్రశ్న దాచకుండ
ఓరి దేవుడా నీకేల కోరరాని
నల్లదనమని ప్రశ్నించు ప్రల్లదనము

అబ్బెబ్బే మరి యూరకే యడిగినామయ్యా మహాత్మా హరీ
యిబ్బందేమియు లేదు మాకు మరి నీ వేరంగుగా దోచినన్
మబ్బే కొంతనయం బటన్నదొక  మైచాయతో నుండినన్
అబ్బో శ్వేతవరాహమూర్తి వయి మాకానందమున్ కుర్చినన్

శ్యామవర్ణ మనగ సౌందర్య చిహ్నంబు
శ్యామవర్ణ మెన్న చాల గొప్ప
నిన్నమొన్నదాక నీరేజదళనేత్ర
తెలుపుపైన నేడు వలపు మెండు

ఊరక నీవెందులకై
కూరిమితో నల్లరంగు గొనినావని మా
తీరని సందేహమయా
శౌరీ యొకయూహ చేయజాలుదు వినుమా

అది యెట్టిదనగా నవధరింపుము.

అరయ నంతటను సామాన్యమాయె తెలుపు
చిన్నబోయిన నలుపేమొ చింతచేసి
విష్ణుదేవుని పాదారవిందములను
చేర నాతడు దయమీఱ చేర్చె మేన

పరమదయాళువై పరమపావన దివ్యనిజాంగమెల్ల సం
బరమున నీలవర్ణరుచిభావన సేసి ధరించినంతటన్
హరిశుభదేహమంటి యది యంతట మిక్కిలి వాసికెక్క నం
దరు నిక నల్లనయ్య యని తామరసాక్షుని గొల్చి రత్తరిన్

ఇది నాయూహ మహాత్మా

దీనినిబట్టి శ్రీహరికి దీనుల యందు విశేషమైన జాలిగా
మానవదేవరాక్షసుల మానసముల్ గ్రహియించ మేలగున్
కాన సరైన కారణము కావలయున్ భవదీయదివ్యదే
హాన ధరించియుండ నిటు శ్యామలవర్ణము ప్రేమమీఱగన్

వెనుక నొక్కనాడు వేడుక యగు నల్పు
కాలమహిమచేత ఘనత చెడగ
నీదు మరువు సొచ్చి నిండుగౌరవమును
పొంది వెలిగె మరల పుడమి మీద

అట్టు లయ్యు కలిని యందచందంబుల
యందు బుధ్ధి కొంత మందగించ
మరల నలు పనంగ నరులకు లోకువ
కరుణలేని వారు కారె జనులు

ఇట్టిది నాయూహ యని
గట్టిగ నీతోడ మనవి కావింతును నే
నెట్టుల జనులకు చెప్పుదు
వట్టిది నా కంఠశోష వసుదేవ సుతా


19, జూన్ 2017, సోమవారం

నేను -4

ఎందుల కిటు లైనాను
మందుడ నైతిని నేను

కలలా యిది యిలలోని కథయా
యిలయా మరి కలవంటి వ్యథయా
తెలియకుండుచో నిలచే దెట్లా
కలియక యే నిను తెలిసే దెట్లా

పొటమరించగా అహంకారమే
ఇటు వచ్చితినో‌ పొరబడి నేనే
యిటు వచ్చాకే పొరబడి నానో
ఇటునటు పరుగులు మానగ లేనో

తొల్లిటి తెలివిడి దూరం బగుటకు
కల్లప్రపంచమె తగు కారణమా
గుల్లగురుగులీ‌ కల్లయుపాధుల
పెల్లగించుకొను విధమే లేదా

18, జూన్ 2017, ఆదివారం

నేను - 3

దూరతీరా లేవో నన్ను చేర రమ్మని పిలిచేను
కోరిపిలిచే గొంతులన్నీ కొంటెవాడా నీవేను

ఏతీరమైనా యొకటేలే యీ యీతరాని జీవునకు
చేతోముదము నీకౌనుగా నే చేరుచో నొక తీరము
ఏతీరున భవవార్నిధిని తా నీదురా యీ జీవుడు
నాతోడువై నిర్వ్యాజకృపతో నన్నుచేర్చును తీరము

నేరక నిన్ను విడచితి నయ్యో నేనొక జీవుడ నైతిని
ఘోరమహాభవసాగరజలముల క్రుంగక నన్నీదించుము
తీరము జేర్చే భారమునీదే తిరముగ నిన్ను నమ్మితిని
నేరుపుమీరగ నను రక్షింపుము నిన్నిక విడువను విడువను

నన్ను నీవు పిలచుచుంటివి నాకై వగచుచు నుంటివి
నిన్ను నేను పిలచుచుంటిని నీకై వగచుచు నుంటిని
చన్న వెన్నో యుగము లిటులే సాగిరారా నాకొఱకై
వన్నె కాడా నా చేనంది  తిన్నగా దరి చేర్చరా



15, జూన్ 2017, గురువారం

నేను - 2



రవివి కావు నీవు
కవిని కాను నేను

రవి జీవితము ఒక దినము
కవి జీవితము ఒక యుగము
రవివలె నీవు దినార్ధకాలపు రాజువు కానే కావు
కవివలె నేను కాలపుపోటుకు కదలని వాడను కాను

రవి వెలుగు పంచి కదలు
కవి పలుకు పంచి కదలు
రవితేజము నీ వధిగమించినను రవి వలె తపనుడవా
కవి నెట్లౌదును జ్ఞానపుంజముల కలిమి లేని నేను

రవి చూడ లోకబాంధవుడు
కవి  కూడ లోకబాంధవుడు
రవివలె అందరి వాడవు కాని నిరంజనుడవు నీవు 
కవివలె రవియును కాంచని యూహల కలిమి లేదు నాకు



14, జూన్ 2017, బుధవారం

నేను






నేను నీతో పందెంవెసి నిన్నో మొన్నో ఓడానా
ఐనా నీతో పందెం కాస్తే నేనే కాయా లన్నానా

దాగుడుమూతల చెలికాడా నీదైన తీరున దాగున్నా
నీ గుట్టుమట్లను కాలం దాచి నిశ్శబ్దంగా ఉంటున్నా
వేగం చాలని నా ఊహలు నిను వెదుకలేక విరమిస్తున్నా
అగక ఆశాజ్యోతి నందుకొని అహరహమూ యత్నిస్తున్నా

ఓడిన కొద్దీ నీతో‌ పందెం హుషారు కలిగిస్తున్నదిరా
ఆడిన కొద్దీ‌ నీతో‌ ఆటలు ఆనందాలను పంచునురా
వేడిన దొరకని వాడవు నిన్నే ఓడింతును బంధింతునురా
గూడు కట్టి నా గుండెలోపలే గుట్టుగ దాచుకొందునురా

మాయగాడివని పేరుబడ్డ నీమాయ రహస్యం కనుగొన్నా
సాయం కోరను కాలాన్ని నే సాయం కోరను విశ్వాన్ని
ధ్యేయం సిధ్దించేందుకు మంచి ఉపాయం నేను కనుగొన్నా
ఓయీ యీ నా ప్రేమపాశమున ఒడిసిపట్టనా విజయాన్ని





23, మే 2017, మంగళవారం

మధురగతి శివరగడ



సృష్టి సమస్తము శివాజ్ఞచే నగు
సృష్టి వికాసము శివాజ్ఞచే నగు
సృష్టి విలాసము శివాజ్ఞచే నగు
సృష్టిని సర్వము శివాజ్ఞచే నగు
సృష్టికి తుష్టియు శివాజ్ఞచే నగు
సృష్టి లయంబును శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని రాకడ శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని పోకడ శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని యునికియు శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని మనికియు శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని యోగ్యత శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని భాగ్యము శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని భోగము శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని యోగము శివాజ్ఞచే నగు
జీవుని విభవము శివాజ్ఞచే నగు
జీవున కభయము శివాజ్ఞచే నగు
జీవికి తెలివిడి శివాజ్ఞచే నగు
జీవికి మోక్షము శివాజ్ఞచే నగు
జీవికి ధర్మము శివాజ్ఞయే యగు
జీవికి సత్యము శివాజ్ఞయే యగు
జీవన ధర్మము శివాజ్ఞచే నగు
జీవికి శుభములు శివాజ్ఞచే నగు
ఏవిధముగ నవి యెసగునొ తెలియుము
భావన చేయుము బంధము విడువుము
శివకైంకర్యము చేసిన శుభమగు
శివమాహాత్మ్యము చెప్పిన శుభమగు
శివపూజనముల చెలగిన శుభమగు
శివనామంబును చేసిన శుభమగు
శివశివశివ యని శివచిహ్నంబగు
ధవళవిభూతిని దాల్చిన శుభమగు
శివశివశివ యను శివసేవకులగు
శివమూర్తులతో చేరిన శుభమగు
అవిరళశివతీర్థాటన పరుడగు
శివభక్తున కతి శీఘ్రమ శుభమగు
అనారతంబును హరుని నామము
రసనాగ్రంబున రాజిలు నీమము
కలిగి రహించిన కడుగడు శుభమగు
కలుషవనంబుల గాల్చెడి  శుభమగు
శివశివ శివశివ శివశివ యనుచును
భవభవ భవభవ భవభవ యనుచును
హరహర హరహర హరహర యనుచును
స్మరహర స్మరహర శరణం బనుచును
శరణము పురహర శరణం బనుచును
శరణము భవహర శరణం‌ బనుచును
శరణము పశుపతి శరణం‌ బనుచును
శరణము త్ర్యంబక శరణం‌ బనుచును
శరణ ముమాపతి శరణం‌ బనుచును
శరణము ధూర్జటి శరణం బనుచును
పరమానందము బడసిన శుభమగు
పరమశుభంబగు పరమశుభంబగు
పరమశుభంబగు పరమపదంబున
హరుడు నిలుప నత్యంత ముదంబున
అటునిటు దిరిగిన  నటమట కలుగును
ఇటులుండినచో హితమే కలుగును
శివునే తలచుము శివునే కోరుము
శివునే నమ్ముము శివునే చేరుము

(రేపు 24న మాసశివరాత్రి సందర్భంగా శివపరంగా మధురగతి రగడ)

25, ఏప్రిల్ 2017, మంగళవారం

శివస్తుతి దండకం.


పండిత నేమాని రామజోగి సన్యాసిరావు గారు శంకరాభరణం బ్లాగులో 2013-03-10 నాడు మహాశివరాత్రి సందర్భంగా ప్రకటించిన శివస్తుతి దండకం.

శంభో మహాదేవ! శంభో మహాదేవ! శంభో మహాదేవ! దేవా! దయాపూర్ణభావా! నగేంద్రాత్మజా హృన్నివాసా! మహా దివ్య కైలాసవాసా! సదానంద! విశ్వేశ్వరా! సర్వలోకేశ్వరా! సర్వయోగేశ్వరా! సర్వభూతేశ్వరా! నందివాహా! భుజంగేశభూషా! త్రిశూలాయుధా! చంద్రచూడాన్వితా! పంచవక్త్రా! జటాజూట సంస్థాభ్రగంగాపగా! దేవదేవా! మహా భక్తి భావంబుతో నీదు తత్త్వంబు ధ్యానించెదన్.

సహస్రార్కకోటి ప్రభా భాసురంబై యనాద్యంత వైశిష్ట్యమున్ బొల్చు లింగాకృతిన్ దాల్చి లోకంబులన్నింట వ్యాపించి యున్నట్టి నీ దివ్య తత్త్వంబు లోకైక రక్షాకరంబై మహానందధామంబునై జ్ఞానసారంబునై సర్వదా శాంతమై వేదసంస్తుత్యమై యోగి సంసేవ్యమై యొప్పు నో దేవ!దేవా! అచింత్యప్రభావా!

సురల్ రాక్షసుల్ గూడి క్షీరాంబుధిన్ ద్రచ్చుచుండంగ నందుండి ఘోరాగ్ని కీలాన్వితంబైన హాలాహలాభీల మొక్కుమ్మడిన్ బుట్టి లోకంబులన్నింట వ్యాపించుచున్ ఘోర నాశంబు గావించుచుండంగ నా యాపదన్ బాపి లోకంబులన్నింటికిన్ రక్షవై నీవె యా ఘోర కాకోల హాలాహలంబంతయున్ నీదు కంఠంబునన్ నిల్పుకొన్నాడవో దేవదేవా! త్రిలోకైక రక్షాకరా! దుఃఖనాశంకరా! శంకరా!

ఆదిదేవుండవై, జ్ఞానసారంబవై, భద్రరూపుండవై, కాలకాలుండవై, త్రాతవై, నేతవై, దేశికస్వామివై, దక్షిణామూర్తివై, యొప్పు సర్వజ్ఞ! సర్వేశ! సత్యప్రకాశా! చిదాకార! నీ తత్త్వ వైశిష్ట్యమున్ నేను ధ్యానించెదన్ నీదు పాదమ్ములన్ గొల్చెదన్, నిన్ను కీర్తించుచున్ నీదు సేవానురక్తుండనై జన్మవారాశినిం దాటి యానంద సాంద్రాకృతిన్ గాంతు నో దేవదేవా! మహాదేవ శంభో! మహాదేవ శంభో! మహాదేవ శంభో! నమస్తే నమస్తే నమః


29, మార్చి 2017, బుధవారం

ఉగాది


అరువది యైదు వచ్చిన వుగాదులు నే జనియించి నేటికిన్
వరుసగ వచ్చిపోయినవి వన్నెలపూల వసంతకాలముల్
చురచుర మండు నెండలును క్షోణితలంబును ముంచువానలున్
పరమమనోహరంబులన వచ్చు శరత్తులునుం సమస్తమున్

పరువము వచ్చి పోయెనది వచ్చుటయే గమనించనైతి నా
గరువము వచ్చి పోయెనది కాలప్రవాహము కొంచుపోవగన్
మరణము పల్కరించినది మానక మాటికి నీశ్వరాజ్ఞచే
మరలక దేహమందు తిరమైనవిధంబున నుంటి నేడిటుల్

వచ్చె వసంతకాలమని పండువ చేయగ నెల్లవారలున్
మెచ్చి కవీంద్రులందరును మేలిమికైతల గుప్పుచుండగన్
ముచ్చటగా నుగాది మన ముందుకు వచ్చెను కాని నేటికే
హెచ్చిన యెండవేడిమికి యెందును కోయిల కూతలుండెనే

ఐనను సంప్రదాయమని యందరు చేయు వసంతగానముల్
వీనుల విందుగా వినుచు వేడుక చేయుచు క్రొత్త యేట రా
నైన శుభాశుభాదికము లాత్రుతమీఱ విమర్శ చేయుచున్
నేనును హేమలంబికి ననేక ప్రణామము లాచరించెదన్
  

26, మార్చి 2017, ఆదివారం

అకారాద్యక్షరమాలా శివస్తోత్రమ్


అత్యంతసుఖసంతోషప్రదాయ పరమాత్మనే
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఆత్మరూపాయ వృధ్ధాయ అనుగ్రహపరాయతే
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఇనచంద్రాగ్నినేత్రాయ ఈశ్వరాయ నమోస్తుతే
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఈశానాయచ విఘ్నేశగురవే గురురూపిణే
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఉమానాథాయ శర్వాయ లోకనాథాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఊర్థ్వలింగాయ పూజ్యాయ దివ్యలింగాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఋగాదివేద వేద్యాయ దుఃఖనాశాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఏకానేకస్వరూపాయ  శోకాదివర్జితే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఐశ్వర్యదాయ విశ్వాయ విశ్వసంపూజితే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఓంకార వాచ్యరూపాయ మహాదేవాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఔక్థికప్రీతచిత్తాయ మహారూపాయ తే‌నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

కాలాయ కాలకాలాయ కాలకంఠాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఖగరాడ్వాహసంపూజ్యమానదివ్యాంఘ్రియుగ్మతే
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

గజచర్మాంబరాఛ్ఛాధ్యసుశ్వేతవపుషే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఘోరశ్మశానవాసాయ గతాతతాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

జ్ఞానరూపాయ శాంతాయ ధ్యానగమ్యాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

చంద్రచూడాయ నిత్యాయ లోకప్రియాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఛందోనువాకస్సంస్త్యుస్త్య నిజప్రభావతే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

జన్మమృత్యుజరాబాధానివారకాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఝుంకారభ్రామరీయుక్త శ్రీశైలాధిప తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

జ్ఞానగమ్యాయ యజ్ఞాయ వ్యాళరూపాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

టంకటీకాయ త్వష్టాయ త్రికంటకాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఠంకారమేరుకోదండయుక్తహస్తాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

డమరుకసృష్టవాక్ఛాస్త్రమూలసూత్రాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఢంకాతూర్యాదికస్సర్వవాద్యప్రియాయ తే‌నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

నిస్తులాయ ప్రసన్నాయ గిరిధన్వాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

తత్త్వమసీతివాక్యార్థ లక్ష్యరూపాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

స్థాణవే సర్వసేవ్యాయ జంగమాధిప తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

దుఃఖనాశాయ సూక్ష్మాయ మహాకేశాయ తే‌నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ధ్రువాయాభివాద్యాయ హరిణాక్షాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

నృత్యప్రియాయ హైమాయ హరికేశాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

పంచవక్త్రాయ భర్గాయ పరమేశాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

ఫాలనేత్రాయముఖ్యాయ సర్వవాసాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

బలాయ శిపివిష్ఠాయ జటాధరాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

భవాయ భవనాశాయ భూతనాథాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

మహాతపాయ సోమాయ వామదేవాయ తే‌నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

యమగర్వాపహర్తాయ నిరవద్యాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

రుద్రాయ లోహితాక్షాయ బహురశ్మిశ్చ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

లింగాద్యక్షాయ సర్వాయ మహాకర్మాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

విరూపాక్షాయ దక్షాయ వ్యోమకేశాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

శత్రుఘ్నాయ భవఘ్నాయ ధర్మఘ్నఘ్నాయ తే‌నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

షడధ్వాతీతరూపాయ షడాశ్రయాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

సర్వవేదాంత సారాయ సద్యఃప్రసాదినే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

హరాయ లోకథాతాయ హరిప్రియాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

లలాటాక్షాయ వైద్యాయ పరబ్రహ్మాయ తే‌ నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.

క్షేమంకరాయ యోగీంద్రహృన్నివాసాయ తే నమః
నమశ్శివాయ సాంబాయ సర్వేశాయ నమో నమః.



23, మార్చి 2017, గురువారం

స్వయంప్రభ


వేణువు బ్లాగర్ వేణుగారు ఆ నవల కోసం.... ఏళ్ళ తరబడి సాగిన అన్వేషణ!  అనే అద్భుతమైన టపా వ్రాసారు. ఆ టపాకు నేను వ్రాసిన వ్యాఖ్యలో నేను స్వయంప్రభ అన్న నవల ప్రస్తావన తెచ్చాను. నేనూ ఆ స్వయంప్రభ నవల ఎక్కడన్నా దొరికితే బాగుండునని చూస్తున్నాను మరి. ఆనవల కథ నాకింకా గురుతు ఉన్నదనీ ఆవిషయమై ఒకటపా వ్రాస్తాననీ వేనుగారితో అన్నాను. ఇదిగో అటపా.
 
ఈ స్వయంప్రభ అన్న పేరే చాలా ఆకట్టుకుంది.  శ్రీమద్రామాయణంలో వానరులు సీతాన్వేషణం చేస్తూ పోయి, ఒక గుహలో ప్రవేశించి చూసి, అందులో చిక్కుపడి బయటికిపోయే దారితెలియక అందులోనే తిరుగుతూ, అక్కడ ఒకచోట తపస్సు చేసుకుంటున్న ఒకామెను చూస్తారు. ఆమె పేరు స్వయంప్రభ. అమె వారి కథ విని, వారికి బయటకు పోయే మార్గం చూపుతుంది.

స్వయంప్రభ అంటే స్వప్రకాశం‌ కలవ్యక్తి అని అర్థం వస్తుంది. అంటే తన వ్యక్తిత్వం ద్వారానే అందరినీ ప్రభావితం చేసే వ్యక్తి అన్నమాట. బాగుంది కదా?

ఈ నవల రచయిత పేరు అట్టమీద కె.సుబ్బయ్య అని ఉంది. ఈ విషయం ఇన్ని దశాభ్దాలు గడిచినా కచ్చితంగా గుర్తు ఉంది. ఈ సుబ్బయ్య గారి గురించిన వివరాలేవీ తెలియవు ఇప్పటికీ‌ నాకు.

"స్వయంప్రభ" నవలలో ప్రారంభవాక్యం. ఈ రోజు అమ్మ నన్ను బడికి వెళ్ళవద్దంది అని ఉందని బాగా గుర్తు. ఆతరువాతి వాక్యాల్లో మాప్లిమౌత్ కారు కూడా అమ్మేశారు. మేము మా పెద్ద బంగాళాలో నుండి ఊరి చివర ఒక చిన్న ఇంట్లోకి మారాం అంటూ స్వయంప్రభ స్వగతంతో నవల మొదటి పేరా మొదలు అవుతుంది.

నిజానికి ఈ‌ నవల అంతా స్వయంప్రభ అనే స్త్రీమూర్తి తనకథను మనకు చెబుతున్నట్లుగా నడుస్తుంది.

స్వయంప్రభ తండ్రి ఒక వ్యాపారస్థుడు. ఉండేది విజయవాడలో. ఆ పిల్ల రోజూ కారులో బడికి వెళ్ళేది ఆ రోజుల్లోనే. ఉన్నట్లుండి రోజులు మారాయి. తండ్రి వ్యాపారం దివాళా తీసింది. ఆస్తి అంతా పోయింది. కారూ బంగాళా అన్నీ‌ పోయాయి. చదువు మానేసింది. ఊరి చివర ఒక మురికివాడకు చేరింది ఆ అమ్మాయి కుటుంబం.  తండ్రి ఒక చిన్న ఉద్యోగం చూసుకున్నాడు. తల్లి నాలుగిళ్ళలో పాచిపనికి వెళ్ళసాగింది.

తీరికసమయాల్లో  అక్కడి పాటకజనంలో ఉన్న దురలవాట్లను మానిపించటానికి స్వయంప్రభ తలిదండ్రులు కృషిచేస్తున్నారు.

తండ్రి గతించి, పరిస్థితులు ఇంకా దిగజారతాయి. ఒకసారి తల్లి కొద్దిగా జబ్బుపడటంతో చిన్నారి స్వయంప్రభ స్వయంగా తానే తల్లి పనిచేసే ఇండ్లకు వెళ్ళవలసి వస్తుంది.

పనిచేయటానికి వెళ్ళిన ఒకచోట ఒక నరరూపవిషసర్పం‌ కాటుకు గురియైంది స్వయంప్రభ. ఆ అమ్మాయి ఎలాగో పోరాడి తప్పించుకొని వచ్చింది. తనకేమీ కాలేదని ఆ అమ్మాయి భ్రమపడటాన్ని తప్పని ప్రకృతి ఎత్తి చూపింది.
చీత్కారానికి గురియై ఇంటి నీడకు దూరం ఐనది.

ఒక ప్రభుత్వ ఆసుపత్రిలో ఆమెకు ఒక దయామయి ఐన వైద్యురాలి సహాయం‌ లభిస్తుంది. తనకు పుట్టిన బిడ్డ నేలమీదపడిన వెంటనే గతించిందని తెలిసి నిర్వేదానికి గురి ఔతుంది స్వయంప్రభ. అస్పత్రిలో ఎక్కువరోజులు ఉంచుకోరు కదా. మరలా బజారున పడుతుంది ఆమె జీవితం.

ఎక్కడైనా పనిపాటలు చేసుకొని బ్రతుకుదామంటే లోకంలో గృహిణులు అందరూ ఆమె సౌందర్యాన్నీ వయస్సునూ చూసి బెజవాడ జాంపడులా ఉన్నావు నువ్వు పనిచేయటానికి వస్తావా? మా మగాళ్ళని బుట్టలో వేసుకుందుకు వస్తావా? వెళ్ళు వెళ్ళు అని కసిరి పంపేవారే.

చివరకు ఆమెకు ఒక రైల్వే టికెట్ కలెక్టర్ ఆదరణ లభిస్తుంది. ఒక రాత్రివేళ టికెట్ లేకుండా పట్టుబడి అనుకుంటాను. అతడి ఇంట్లో అశ్రయం అంటే - అక్కడ అతడి భార్యాపిల్లలు ఎవరూ లేకపోవటం చూసి విస్తుపోతుంది. అమెను ఇంటిలో దింపి డ్యూటీకి వెళ్ళిపోతాడతను. తను సౌజన్యంతో వర్తించినా, అమె అక్కడినుండి వెళ్ళిపోతుంది.

అనంతర కాలంలో ఆమె ఒక కారు ప్రమాదానికి గురై గాయపడుతుంది. కారు నడిపే వ్యక్తి ఒక ఆగర్భశ్రీమంతుడైన జమీందారు యువకుడు. త్రాగుబోతు. వ్యక్తిగతంగా మిగతా నడవడికలో మంచి బుధ్ధిమంతుడే. అతడు అమెను ఇంటికి తీసుకొనిపోయి వైద్యం చేయిస్తాడు. స్వయంప్రభ యొక్క సత్ర్పవర్తన అతడిలో అనూహ్యమైన మార్పు తెస్తుంది. దుర్వ్యసనాలు మాయం అవుతాయి. అతడికి స్వయంప్రభ అంటే గొప్ప ఆరాధనా భావం. ఆమెను అందరూ జమీందారిణిగా భావించేలా ఆమె స్థితిగతులు మారుతాయి. కాని ఇద్దరిమధ్యనా ఏవిధమైన సంబంధమూ ఏర్పడలేదు.

సంక్రాతికి జమీందారు స్వయంప్రభతో సహా  ఒక గ్రామానికి వెడతాడు. అక్కడి సంక్రాంతి సంబరాలను రచయిత అద్భుతంగా వర్ణిస్తాడు. ముఖ్యంగా ఈ సందర్భంలో బంతిపూలపైన ఆయన వ్రాసిన అమోఘమైన పాట ఒకటి ఉంది.

స్వయంప్రభ తల్లినీ తోబుట్టువులనూ చూడటానికి వెడుతుంది. కాని తన కూతురు ఒక భ్రష్ట అన్న భావనలో ఉన్న తల్లి ఆమెతో మాటలాడేందుకు కూడా తిరస్కరిస్తుంది. తీవ్రవిచారంతో స్వయంప్రభ తిరిగి వెడుతుంది.

కథలో ఇంకొన్ని మలుపులు వస్తాయి.

ఆమెకు కొంత ఆత్మన్యూనత కలుగుతుంది. జమీందారుకు తనను వివాహం చేసుకొనే ఉద్దేశం ఉందని తెలిసి, తానతనికి తగనని భావించి దూరంగా తొలగిపోతుంది. అతడు తట్టుకోలేక మరలా త్రాగుడును ఆశ్రయిస్తాడు. స్వయంప్రభకు ఒకప్పుడు ఆశ్రయం ఇచ్చిన రైల్వే ఉద్యోగి మరలా తారసపడతాడు. భార్య మరణంతో అతడు జీవఛ్ఛవంలా ఉండటం చూసి ఆమె తల్లడిల్లుతుంది. అతడి సోదరిగా అతని వద్దే నిలిచి మరలా మనిషిని చేస్తుంది. ఇలా అనేక సంఘటనల్లో ఆమె వ్యక్తిత్వం ఇతరులకు సహాయపడటంలో ప్రస్ఫుటంగా భాసిస్తూ ఉంటుంది.

మరలా జమీందారు ఆమె జీవితంలోనికి వస్తాడు. కాని ఆమెకు అప్పటికే జీవితంపై ఏవిధమైన స్వకీయమైన కోరికలూ లేని స్థితి. నలుగురికీ సహాయపడాలనే అమె ఆరాటం. తనలాగే ఎందరో సంఘంలో విధివంచితలు. వారికి తానేమైనా చేయాలన్న ఆశయం ఒక్కటే ఆమెను నడిపిస్తుంది. అది ఆమెను ఎరిగిన వారికి ఆమోదం కలిగిస్తుంది.

స్వయంప్రభ చివరకు ఒక ఆశ్రమం ఏర్పాటు చేసి అభాగినులైన స్త్రీలకు ఆశ్రయం కల్పించి అసరా ఇస్తుంది.

ఇదీ క్లుప్తంగా స్వయంప్రభావృత్తాంతం. ఈ‌నవలను రచయిత చాలా సరళమైన భాషలో, భావోద్వేగాలను చక్కగా పండిస్తూ నడిపించారు.

ఈ రోజున మరలా వెబ్ మీదపడి కొంచెం గాలించగా http://www.wikiwand.com/te/శ్రీ_సూర్యరాయ_విద్యానంద_గ్రంథాలయ_పుస్తకాల_జాబితా_-2  అనే పేజీలో స్వయంప్రభ అన్న 771వ entry కనిపించింది. అది ఈ పుస్తకమే ఐతే ఆనందమే.